Dạy chó sợ nước chịu tắm là một bài huấn luyện chia nhỏ, không phải một buổi vệ sinh. Mỗi lần chỉ nên đi thêm đúng một bước — nghe tiếng nước, bước chân vào phòng tắm, chạm bàn chân xuống nước ấm, rồi đứng yên trong thau — và dừng lại trước khi con chó kịp hoảng, thưởng bằng miếng ăn ngon nhất đúng lúc nó đang bình tĩnh. Con chó không cần học cách thích nước; nó chỉ cần học rằng nước không phải chuyện ghê gớm, và rằng nó luôn có đường ra.
Tôi ngồi xổm trên nền gạch phòng tắm, tay trái cầm vài sợi ức gà luộc, tay phải để yên trên đầu gối, không với tới con chó. Nó đứng ngoài cửa, người hơi rụt, mũi đánh hơi về phía tay tôi. Cái ca nhựa đặt trong thau, nước ấm bốc hơi nhè nhẹ, nhưng tôi không bật vòi sen. Tôi ngồi đó mười phút, thỉnh thoảng thả một miếng thịt xuống sàn gần chân nó. Hết buổi, tôi đứng dậy, đổ nước, cất thau, đi ra. Buổi đầu tiên của một con chó từng giãy đến mức hất tung cả thau chỉ có vậy: nó bước được hai bước vào phòng tắm.
Đó là toàn bộ ý tưởng, và nó khác với cách mọi người vẫn làm. Nếu bạn đang tìm cách giữ chặt con chó cho xong buổi tắm, thì đây không phải bài đó. Giữ chặt chỉ dạy con chó đúng một điều: phòng tắm là nơi mình bị túm và không thoát ra được. Lần sau nó sẽ chống mạnh hơn, và bạn sẽ cần hai người thay vì một.
Đọc con chó trước khi tay bạn chạm vào nước
Chó không nói "con sợ". Nó nói bằng thân thể, và thường nói khá sớm, trước cả khi nước chạm tới lông.
Những dấu hiệu tôi để ý, theo thứ tự hay gặp:
- Liếm môi, liếm mũi liên tục dù miệng không có gì.
- Ngáp khi rõ ràng không buồn ngủ.
- Thở hổn hển trong khi trời mát và con chó chỉ đứng yên một chỗ.
- Đuôi cụp, kẹp vào bụng.
- Tai áp ra sau, mắt liếc nhiều về phía bạn đến mức thấy rõ tròng trắng.
- Người cứng lại, đứng khựng, không chịu nhấc chân.
- Cào hai chân trước lên thành thau, tìm cách trèo ra.
Thứ tôi chú ý nhất không phải tiếng gừ hay tiếng sủa, mà là sự im lặng bất thường. Một con chó đang sợ thường rất yên. Yên mà người cứng, chân không bước. Đó là lúc phải lùi một bước, không phải lúc dỗ cho xong.
Sáu bước, mỗi bước vài buổi, mỗi buổi vài phút
Ý tưởng là tách "nước" ra thành nhiều thứ nhỏ hơn: tiếng nước, mùi phòng tắm, cảm giác ướt ở bàn chân, cảm giác nước dâng tới cổ chân, cảm giác bị xối nước từ trên xuống, và cuối cùng là bị chà xà phòng. Mỗi thứ là một bước riêng. Bạn có thể mất hai tuần cho việc này, cũng có thể mất hai tháng — không sao cả, miễn là không bước nào bị nhảy cóc.
Miếng ăn phải thật đặc biệt: ức gà luộc xé, phô mai, pate, một miếng xúc xích. Đừng dùng hạt khô thường ngày, vì nó không đủ sức nặng để ghi đè cảm giác sợ. Và đừng cho ăn thứ đó ngoài bữa tập, để miếng ăn ấy chỉ gắn với phòng tắm.
Bước 1: để con chó nghe và nhìn thấy nước
Đặt thau nước ở góc phòng, cửa mở, bạn ngồi cách đó một quãng. Không gọi, không dắt. Con chó tự bước vào thì thưởng; nó đứng ngoài cũng không sao, kết thúc buổi ở đó.
Bước 2: biến phòng tắm thành nơi có đồ ăn ngon
Vài buổi liền, tôi cho chó ăn trong phòng tắm, cửa vẫn mở. Không nước, không xà phòng. Mục đích duy nhất là để cái phòng đó mất đi mùi "sắp có chuyện chẳng lành".
Bước 3: ướt bàn chân, chưa cần tới nước
Lấy khăn ướt lau bốn bàn chân, rồi lau khô ngay. Làm trên thảm chống trượt, không làm trên gạch trơn. Nếu con chó chịu được, chuyển sang nhúng bàn chân vào một chậu nước nông đặt trên sàn.
Bước 4: đứng trong thau nước tới cổ chân
Thau nhựa thấp, nước ấm như nước rửa mặt, và dưới đáy thau phải có thảm chống trượt hoặc một chiếc khăn xô. Tôi nói điều này không phải để cho có: rất nhiều con chó bắt đầu giãy không phải vì nước, mà vì chân sau trượt trên đáy thau nhựa trơn. Đứng vững thì nó mới bình tĩnh. Cho vào một chân, thưởng. Hôm sau hai chân. Chưa xối nước.
Bước 5: dội bằng ca, không dùng vòi sen
Vòi sen tạo tiếng rít và tia nước mạnh, hai thứ khó chịu hơn nhiều so với nước trong ca. Tôi múc nước từ từ, đổ dọc theo sống lưng và sau gáy, tránh mặt, tránh tai. Khen bằng giọng thấp và đều, thưởng liên tục.
Bước 6: xà phòng rồi lau khô
Dầu tắm pha loãng với nước trước khi thoa. Và đừng coi bước sấy là bước phụ — với khá nhiều con chó, phần khó nhất lại nằm ở đây. Giai đoạn đầu tôi chỉ dùng khăn khô, hai ba chiếc, lau liên tục; máy sấy để sau cùng, và chỉ bật ở mức gió nhỏ, để xa.
Khi con chó hoảng giữa chừng
Đây là chỗ quyết định mọi thứ. Khi con chó bắt đầu giãy, phản xạ của người là giữ chặt hơn. Đừng làm vậy.
Việc tôi làm là mở tay ra, ngừng nước ngay, không nói to, không túm cổ hay túm da gáy. Nếu thau thấp, để con chó tự bước ra. Nếu nó đang đứng trong bồn cao, hạ nó xuống bằng hai tay đỡ dưới ngực và bụng, chứ đừng kéo chân trước. Rồi kết thúc buổi tắm ở đó. Hôm đó có thể con chó chỉ mới ướt nửa người, mùi xà phòng còn nguyên — kệ, bữa nay tắm không xong thì bữa sau tắm tiếp.
Buổi kế tiếp, quay lại sớm hơn hai bước so với chỗ đã hoảng. Nếu hoảng ở bước xả nước, hôm sau chỉ đứng trong thau rồi ra. Đi chậm lại luôn nhanh hơn đi tiếp.
Có một điều ngược đời nhưng lại đúng: hãy dạy con chó một tín hiệu "ra" và thực sự cho nó ra khi nó làm đúng. Một con chó biết rằng mình luôn có đường thoát sẽ ít giãy hơn một con chó tin rằng mình đang bị giữ. Cái nó chống lại thường không phải nước, mà là cảm giác bị giam.
Nếu con chó nhất quyết không chịu vào thau
Không phải con chó nào cũng cần cái thau. Mục tiêu là con chó sạch, không phải con chó đứng trong thau.
Với chó lông ngắn, chỉ cần một chiếc khăn xô nhúng nước ấm, vắt cho ráo, lau theo chiều lông, rồi lau lại bằng khăn khô. Làm trên thảm chống trượt đặt giữa nhà hoặc trên sân gạch có nắng ấm. Hai chậu nước ấm và ba chiếc khăn là đủ cho một tuần sạch sẽ, và không có buổi nào phải chạm tới nước chảy. Chó nhỏ thì có thể dùng bồn rửa mặt — vừa tầm, thành thấp, và bạn không phải cúi gập người.
Điều tôi muốn nói thẳng: bạn có thể sống cả đời với cách này. Không có luật nào bắt con chó phải đứng trong thau.
Những thứ làm con chó sợ nước hơn
Xịt thẳng vào mặt là lỗi nặng nhất, và cũng phổ biến nhất. Nước vào mũi, vào mắt, vào tai — với một con chó đã sợ, đó là ký ức nó mang theo suốt nhiều tháng.
Nước lạnh buốt cũng vậy. Nước ấm làm dịu, nước lạnh làm căng.
Nền trơn khiến chó mất thăng bằng rồi hoảng, và sau đó nó sợ luôn cái phòng tắm chứ không chỉ sợ nước. Thêm một tấm thảm chống trượt là thay đổi rẻ nhất và hiệu quả nhất trong cả bài này.
Túm cổ, túm da gáy, ghì xuống, hay tắm bằng hai người một người giữ một người xối — mấy cách đó chỉ giải quyết buổi hôm nay và làm hỏng nhiều buổi sau. Tắm quá lâu cũng là lỗi; năm đến mười phút là xong, càng kéo dài càng dễ vượt ngưỡng chịu đựng. Tắm quá thường xuyên cũng không cần thiết: chó khỏe mạnh ở nhà không cần tắm hằng tuần, ba đến bốn tuần một lần, hoặc khi lông bẩn thật sự, là đủ. Càng ít lần tắm, mỗi lần tắm càng ít áp lực.
Và đừng gộp cắt móng với tắm trong cùng một buổi. Hai việc khó, làm chung thì buổi đó gần như chắc chắn thất bại.
Kiên nhẫn, nhưng không phải kiểu ngồi chờ
Toàn bộ bài này gói trong một câu: đi chậm, chia nhỏ, thưởng đúng lúc, và để con chó luôn có đường ra. Không có mẹo nào nhanh hơn. Một con chó từng sợ nước có thể cần vài tuần, cũng có thể cần vài tháng, và với một số con thì kết quả cuối cùng vẫn là "chịu cho lau bằng khăn" chứ không phải "vào thau". Như vậy là ổn.
Nếu con chó có vết thương ngoài da, viêm da, hay phản ứng dữ dội đến mức không cho chạm vào người, hãy đưa đi khám thú y trước khi tiếp tục tập — có những nguyên nhân nằm ngoài chuyện tắm.
