Mùa mưa, thứ quyết định con chó có bị nấm da hay không không phải chai dầu tắm, mà là khâu làm khô. Nước tắm chỉ chạm vào da vài phút rồi trôi đi; còn một mảng lông ẩm dính sát da thì có thể nằm nguyên ở đó hàng giờ, nhất là ở kẽ ngón, nếp bẹn, nách, sau tai, dưới cổ. Cách xử lý đúng trong mùa mưa là đảo lại thứ tự ưu tiên: hạn chế tắm toàn thân, xử lý riêng chân - bụng - đuôi sau mỗi lần đi mưa về, và dành cho việc sấy khô khoảng thời gian gấp đôi lúc tắm.
Sợi lông ướt nằm sát da mới là chỗ nấm bắt đầu
Buổi chiều mưa, con chó chạy từ ngoài sân vào, bốn bàn chân đen bùn, bụng lấm nước, cái đuôi ướt ngoe nguẩy vung nước lên tường. Phản xạ đầu tiên của gần như ai cũng là ẵng nó vào nhà tắm, mở vòi. Mình thì làm ngược: chặn nó lại ở cửa, lấy khăn khô quấn bốn chân trước đã.
Lý do rất đơn giản, và nó chi phối toàn bộ cách mình chăm chó mùa mưa. Da chó không khô nhanh như da người. Lông dày, có lớp lông tơ bên trong, lại thêm khí hậu miền mình độ ẩm thường xuyên cao, nên nước đọng trong lông gần da thoát ra rất chậm. Một con chó lông dài bị ướt ở vùng bẹn rồi nằm lên nệm trong phòng kín, sáng hôm sau chỗ đó vẫn còn âm ẩm. Đó chính là điều kiện mà nấm và vi khuẩn sống ngoài da thích nhất.
Còn nước tắm? Nó ở trên da có vài phút. Xà phòng thì bị xả trôi. Thứ ở lại lâu nhất luôn là nước đọng sau khi tắm xong, hoặc nước mưa ngấm vào lông lúc đi dạo.
Rửa chân, bụng, đuôi — chưa cần tắm cả con
Sau mỗi lần đi mưa về, mình chỉ xử lý ba vùng: bốn bàn chân, mặt dưới bụng, và gốc đuôi. Ba vùng này là chỗ bùn bám nhiều nhất, cũng là chỗ nước đọng lâu nhất.
Chuẩn bị thì ít thôi: một chậu nước ấm vừa phải (ấm hơn tay một chút, không nóng), một khăn khô riêng để lau, và một khay nhựa hoặc nền gạch dễ lau. Cho chó đứng yên — với con hiếu động thì mình kẹp nhẹ giữa hai đầu gối, không cần đeo rọ.
Thứ tự mình làm: chân trước, rồi chân sau, rồi bụng, cuối cùng là gốc đuôi. Nhúng từng chân vào chậu, dùng tay chà nhẹ quanh đệm chân và kẽ ngón, vì bùn ở kẽ ngón cứng và bám dai hơn mình tưởng. Vùng bụng thì nhúng khăn vào nước ấm, vắt ráo rồi lau xuôi theo chiều lông. Gốc đuôi và mặt dưới đuôi là chỗ bị bỏ qua nhiều nhất, mà cũng là chỗ hay bị viêm nhất.
Chỉ dùng dầu tắm chuyên cho chó khi có mùi rõ hoặc khi bùn dính thành mảng trên lưng. Đừng dùng sữa tắm của người: độ pH khác, mùi thơm nhân tạo cũng dễ làm chó khó chịu. Nếu chỉ là nước mưa và bùn loãng thì nước ấm là đủ.
Rồi tới khâu mình dành thời gian nhiều nhất.
Sấy kẽ ngón, đệm chân và các nếp gấp
Hãy hình dung mình đang ngồi xổm trên nền gạch, con chó nằm nghiêng trên đùi, cái khăn thứ hai đã thấm nước và bắt đầu ẩm trở lại. Đây là lúc quyết định mọi thứ.
Mình lau theo thứ tự mà trước đây hay làm ngược: bắt đầu từ kẽ ngón rồi mới ra ngoài. Với bàn chân, mình luồn một góc khăn mỏng xuyên qua từng kẽ, kéo qua kéo lại vài lượt. Sau đó ấn chặt khăn vào đệm chân vài giây cho nước thấm ra — không chà xát, vì đệm chân lúc ướt mềm hơn và dễ trầy.
Vùng nếp gấp thì tùy con. Chó càng nhiều da càng phải kỹ: cổ, sau tai, nách, bẹn, quanh hậu môn. Mình vạch nhẹ lông ra, lau dọc theo nếp gấp chứ không vuốt ngang. Tai thì chỉ lau vành ngoài bằng khăn vắt thật ráo, tuyệt đối không nhét gì vào trong ống tai.
Nếu muốn chắc hơn, dùng máy sấy tóc ở chế độ mát hoặc ấm nhẹ, giữ cách da chừng một gang tay và luôn tay di chuyển. Đừng dí sát một chỗ, đừng dùng mức nóng nhất. Da chó mỏng hơn da đầu người và nó không nói được là đang bỏng.
Cách kiểm tra đã khô hay chưa cũng quan trọng ngang cách sấy. Đừng nhìn bằng mắt — lông ngoài có thể trông khô trong khi bên trong vẫn ẩm. Mình áp mu bàn tay vào vùng bẹn và nách, vuốt ngược lông lên rồi sờ vào da. Nếu tay còn cảm giác mát và ẩm lạnh thì chưa xong. Khô thật là khi sờ thấy ấm, khô, và lông bung ra chứ không dính lại thành từng mảng.
Một chi tiết nhỏ mà mình từng bỏ qua: cái khăn. Khăn ẩm để trong nhà qua đêm rồi hôm sau mang ra lau tiếp thì mình đang tự đưa vi khuẩn trở lại lên da chó. Mình dùng ba khăn cho một lần vệ sinh và giặt ngay, phơi chỗ có nắng hoặc có gió.
Chỗ làm khô quan trọng ngang cái khăn
Có lần mình tắm xong, sấy rất kỹ, rồi để chó nằm trong góc nhà tắm đợi cho khô hẳn. Sai. Nhà tắm là chỗ ẩm nhất trong nhà: tường và nền đều đọng nước, không khí đứng yên. Con chó nằm đó hai tiếng thì lớp lông vừa sấy bắt đầu hút ẩm trở lại.
Nơi đúng cần ba điều: gió chuyển động, không khí có thể ra vào, và chó không nằm trực tiếp trên nền lạnh. Ở quê thì cái hiên thoáng gió là chỗ tốt nhất, miễn là mưa không tạt vào. Ở phòng trọ hay chung cư thì mình bật quạt kèm cửa sổ hoặc cửa phòng hé ra, để có luồng khí mới vào chứ không phải gió quẩn một chỗ.
Độ ẩm ngoài trời trên 80% là chuyện bình thường vào tháng mưa dầm ở miền mình. Lúc đó quạt thổi vào lông ẩm cũng khô rất chậm, vì không khí đã no nước. Cách xử lý thực tế là kết hợp khăn khô, quạt, và một chỗ có nắng hoặc gió xuyên. Nhà nào có máy hút ẩm thì bật ở phòng chó nằm là dễ chịu nhất, nhưng không phải nhà nào cũng có, và cũng không cần có mới làm được.
Và đừng quên cái ổ. Đệm, gối, chiếu của chó cũng ẩm y như lông. Mùa mưa mình giặt đệm thường xuyên hơn và phơi cho thật khô; nếu không thì mọi công sấy lông đều vô nghĩa ngay khi con chó nằm xuống.
Tắm toàn thân bao lâu một lần thì hợp lý
Không có con số đúng cho mọi con. Mình chia theo tình trạng thực tế.
Chó ở trong nhà, lông ngắn, ít ra ngoài: khoảng ba đến bốn tuần một lần tắm toàn thân. Giữa các lần đó là vệ sinh chân và lau người hằng ngày.
Chó lông dài, lông dày, có lớp lông tơ: giãn ra lâu hơn, vì tắm xong càng khó khô. Với nhóm này mình chải lông kỹ hơn và vệ sinh theo từng vùng.
Chó hay chạy ngoài sân, hay lấm bùn: khoảng hai tuần một lần. Nhưng nếu tuần nào cũng phải tắm vì bẩn thì vấn đề không nằm ở số lần tắm. Vấn đề là khâu sấy chưa tới, hoặc chỗ ở chưa đủ thoáng.
Có một cám dỗ mình hiểu rất rõ: thấy trời mưa, thấy chó có mùi, muốn tắm luôn cho sạch. Nhưng tắm nhiều trong mùa mưa làm da mất lớp dầu tự nhiên, da khô rồi tiết dầu bù, và cái mùi quay về nhanh hơn. Vòng luẩn quẩn đó chỉ làm da yếu thêm.
Còn chuyện cạo lông: mình từng nghĩ cạo trọc cho dễ khô. Không nên. Lông còn che nắng và cản muỗi, cạo hết dễ làm da lộ ra và kích ứng hơn. Nếu lông quá dày thì tỉa gọn vùng bụng, vùng bẹn và quanh hậu môn cho thoáng, chứ không cạo toàn thân.
Khi nào thì ngưng tắm và đưa đi khám
Phần này mình muốn nói thẳng, vì đã có lần mình chần chừ quá lâu.
Nếu chỉ là lông ẩm và hơi nặng mùi thì vệ sinh rồi sấy khô là đủ. Nhưng khi da đã có dấu hiệu bất thường thì tắm thêm chỉ làm vùng da đó ẩm và kích ứng hơn. Những dấu hiệu nên dừng lại và đưa đi khám:
- Da đỏ lên thành mảng, nhất là ở bẹn, nách, kẽ ngón, quanh mõm.
- Chó ngứa liên tục, liếm hoặc nhai mãi một chỗ đến mức ướt cả một vùng lông.
- Rụng lông thành mảng rõ rệt, chỗ da lộ ra dày hơn hoặc sẫm màu hơn bình thường.
- Mùi chua, mùi men bám trên lông dù vừa vệ sinh xong.
- Có mụn nước, vảy vàng, hoặc vết loét nhỏ.
- Chó quay lại gặm chân sau mỗi lần đi mưa về.
Mấy thứ này là việc của bác sĩ thú y, không phải việc của thêm một lần tắm hay một lọ thuốc tự mua. Mình không tự bôi gì lên khi chưa có chỉ định, cũng không đổi dầu tắm liên tục để "thử xem sao", vì mỗi lần đổi là một lần da phải thích nghi lại từ đầu.
Mấy chuyện lặt vặt mà mùa mưa nào cũng gặp
Sàn gạch ướt rất trơn. Chó vừa từ ngoài mưa vào, chân còn nước, chạy trên nền gạch là dễ trượt, nhất là chó lớn tuổi. Mình lau nền trước khi thả chó vào nhà.
Nếu chó đang ướt thì đừng cho nằm ngay cạnh cửa gió lạnh hoặc dưới máy lạnh. Khô nhanh thật, nhưng dễ lạnh bụng.
Và một chuyện nhỏ nhưng tích lũy theo cả mùa: mỗi ngày một lần lau chân đúng cách nhẹ nhàng hơn nhiều so với phải xử lý da liễu về sau. Mình không ngại mưa. Mình chỉ ngại cái khăn còn ẩm và một vùng lông vẫn đọng nước.
