Buổi khám thú y đầu tiên không bắt đầu ở phòng khám. Nó bắt đầu từ lúc bạn còn đứng ở sân nhà người bán, hoặc ngồi điền giấy nhận nuôi ở trạm cứu hộ. Bác sĩ sẽ hỏi bốn nhóm chuyện: con chó từ đâu tới, đã tiêm gì và tiêm ngày nào, đã tẩy giun chưa, và mấy ngày vừa rồi nó ăn ngủ đi vệ sinh ra sao. Trả lời được bốn nhóm đó bằng giấy tờ và ghi chép cụ thể thay vì trí nhớ, buổi khám sẽ đi thẳng vào việc cần làm. Không có gì để trả lời, buổi khám biến thành một cuộc đoán.
Tôi từng hai lần đón chó về với đúng một cái túi ni lông đựng ít thức ăn của chủ cũ và không một tờ giấy nào. Lần đó tôi ngồi trong phòng khám, nghe bác sĩ hỏi "mũi gần nhất ngày nào" và chỉ biết nói "dạ chắc cũng lâu rồi". Bác sĩ ghi gì vào sổ tôi cũng không nắm, vì tôi còn đang giữ con chó đang run. Từ đó tôi làm khác hẳn, không phải vì tôi kỹ tính, mà vì tôi ghét cảm giác trả tiền cho một buổi khám mà phần thông tin mình đưa vào bằng không.
Hỏi trước khi trả tiền, không phải sau
Chủ cũ nói "tiêm đủ rồi" thì đó là lời nói, không phải giấy tờ. Câu tôi hỏi luôn là: anh chị còn giữ sổ tiêm không, chụp giúp em mấy trang đó ngay bây giờ. Chụp tại chỗ, đừng hẹn "để em nhắn sau", vì sau này nhắn lại thường im. Trong sổ cần thấy được ba thứ: ngày tiêm, loại vắc-xin, và nơi thực hiện. Thiếu ngày thì tờ giấy gần như vô dụng.
Nếu chó đến từ trạm cứu hộ, hỏi hồ sơ nhận nuôi, ngày người ta bắt được nó, đã tẩy giun chưa, chó lớn thì đã triệt sản chưa. Hỏi thêm một chuyện ít ai hỏi: chó mẹ có còn ở đó không, và trong đàn lúc đó có con nào đang ho, chảy mũi, tiêu chảy không. Tôi không tự kết luận gì từ câu trả lời, tôi chỉ ghi lại rồi kể với bác sĩ. Nhưng biết trước thì mình chủ động hơn trong việc chọn con, chọn thời điểm đón.
Cách ly, hiểu cho đúng chữ này
Cách ly ở đây nghĩa là không cho con chó mới tiếp xúc với chó lạ, không dắt ra đường, không để nó đánh hơi qua hàng rào với chó hàng xóm, cho đến khi bác sĩ xác nhận tình trạng tiêm phòng và phần còn thiếu. Kéo dài bao lâu thì tùy bác sĩ quyết dựa trên tuổi con chó và giấy tờ bạn có. Tôi không tự đặt con số, và bạn cũng đừng.
Nhưng cách ly không có nghĩa là nhốt trong buồng tối. Con chó vẫn cần được chơi, được đi khắp nhà cho quen mùi, được dạy đi vệ sinh đúng chỗ. Chỉ khác một điều: mọi tiếp xúc với bốn chân khác đều hoãn lại.
Trong nhà, tôi tách riêng khay ăn, chén nước, chỗ nằm, và rửa tay sau khi dọn. Nhà đã có chó thì mấy ngày đầu đừng cho dùng chung khay, dù chúng có vẻ thân thiện. Ở miệt vườn, chỗ ve rận hay nằm là rìa sân ẩm, gầm chuồng, đống lá mục. Con chó mới chưa được phòng ve rận thì đừng thả cho nó tự chui vào mấy chỗ đó, nhất là sau mưa.
Cái túi mang đi khám
Danh sách của tôi gọn thôi: sổ tiêm bản giấy, hoặc ảnh chụp các trang trong điện thoại nếu không có bản giấy. Mẫu phân, nhưng chỉ mang khi bác sĩ yêu cầu lấy trước — gọi hỏi một câu trước khi đi, đỡ phải mang theo thứ không cần. Một tờ giấy ghi ba ngày gần nhất: ăn bao nhiêu, mấy bữa, đi vệ sinh mấy lần, phân đặc hay lỏng, màu thế nào. Và danh sách câu hỏi viết sẵn trong ghi chú điện thoại.
Phải viết sẵn, vì vào phòng khám con chó run, mình run theo, và tự nhiên quên hết ba câu mình đã nghĩ suốt trên đường đi.
Mấy nhóm câu hỏi nên có
Vắc-xin. Đưa sổ ra, hỏi thẳng: với những gì ghi ở đây thì còn thiếu gì, mũi tiếp theo khi nào. Chó con cần một chuỗi mũi cơ bản rồi nhắc lại, không phải một mũi là xong. Chó lớn có sổ đầy đủ thường chỉ cần xác minh và tính mũi nhắc. Chó lớn không có sổ thì bác sĩ quyết nên bắt đầu lại thế nào — việc đó không thuộc về mình.
Tẩy giun. Lần cuối là khi nào, dùng loại gì nếu còn nhớ, và lịch tiếp theo ra sao.
Ve, rận, mòng. Hỏi cách phòng hợp với nơi ở. Sân vườn nhiều bụi rậm, gần chuồng gà chuồng bò thì khác hẳn chung cư tầng cao. Mùa mưa là lúc nặng nhất, còn ở miền Nam thì gần như quanh năm không được lơi.
Microchip, triệt sản, ăn uống, cân nặng. Hỏi luôn thức ăn đang dùng có cần đổi không, mỗi bữa bao nhiêu là đủ.
Và câu quan trọng nhất, hỏi trước khi ra về: mũi tiếp theo là ngày nào, và tôi cần theo dõi dấu hiệu gì để gọi lại. Câu đó biến tờ giấy thành cái lịch.
Cái không hỏi
Tôi không tự chẩn đoán. Thấy chó ho, chảy mũi, tiêu chảy, nôn, thì việc của tôi là ghi lại giờ, ghi dạng, quay clip nếu được, rồi đưa hết cho bác sĩ. Không tự cho uống thuốc, không tự suy ra bệnh gì, không tra mạng rồi làm theo. Vai của mình trong buổi khám là cung cấp thông tin, không phải đưa ra kết luận.
Sau buổi khám, giấy tờ để đâu
Sổ giấy để trong cốp xe là sớm muộn mất hoặc mốc, chữ mờ đi. Tôi chụp từng trang, đặt tên file theo ngày, lưu vào một album riêng trong điện thoại. Ngày mũi nhắc tiếp theo tôi ghi vào lịch điện thoại và đặt nhắc trước bảy ngày, vì sáu tháng sau tôi chắc chắn không nhớ nổi. Bìa kẹp nhựa để đựng sổ giấy cùng tờ kết quả. Nhà có hai con thì hai bìa riêng, ghi tên ngoài bìa.
Nghe lặt vặt, nhưng đó là ranh giới giữa nuôi chó nhẹ nhàng và nuôi chó trong lo lắng.
Mấy chỗ tôi từng sai
Tin vào lời nói thay vì tờ giấy. Dắt chó ra ngoài ngay ngày đầu cho "làm quen môi trường". Để mọi thứ đến lúc khám mới hỏi, rồi ngồi nghe bác sĩ nói mà không kịp hiểu. Không ghi ngày mũi nhắc, ba tháng sau mới sực nhớ. Và điều dại nhất: tự đoán con chó bị gì rồi tự xử, thay vì chỉ ghi lại và gọi.
Giấy tờ không phải thủ tục hành chính. Nó là cách duy nhất để bác sĩ biết con chó của bạn đang đứng ở đâu trong lịch phòng bệnh, và để bạn biết mình cần làm gì tiếp theo.
