Việc cần làm trước khi cho chó mới đi khắp nhà là chui xuống ngang tầm mắt con chó, khoảng 20 đến 30 cm, rồi đi hết từng phòng theo đúng đường con chó sẽ đi, kiểm lần lượt sáu nhóm: dây điện và dây sạc ở mặt sàn, ban công và cửa sổ, cổng cùng các loại cửa, đồ vật nhỏ, góc nhọn và khe hở, và cuối cùng là chọn một phòng an toàn cho những ngày đầu. Bỏ nhóm nào thì con chó sẽ tự đi kiểm giúp, chỉ là theo cách mình không muốn.
Tối hôm đó tôi nằm sấp trên nền gạch men, cằm gần chạm sàn, một tay cầm đèn pin điện thoại. Trong buồng, con chó con đang ngủ trong cũi. Tôi đã nghĩ mình dọn nhà xong từ chiều. Nằm xuống mới thấy mình chưa dọn gì cả.
Từ tầm mắt đó, cái ổ điện sau tủ tivi không còn "bị che" nữa. Nó là một vệt sáng nằm ngay trên sàn, cách chỗ con chó sẽ nằm chừng hai mét. Sợi dây sạc thả từ cạnh giường xuống thành một sợi dây lủng lẳng ngay tầm miệng. Cái khe dưới ghế sofa không còn là khe, nó là đường hầm. Còn sợi dây thun rơi dưới chân bàn ăn, thứ mà đứng lên nhìn thì không thấy, lại nằm chình ình trước mũi.
Cách kiểm nhanh nhất không phải là dọn nhà kỹ hơn. Là đổi độ cao.
Dây điện, thứ nằm thấp nhất trong nhà
Ổ cắm ở nhà mình thường nằm cách sàn chừng 30 cm, có khi thấp hơn. Nên gần như toàn bộ dây điện trong nhà đều sống ở tầng thấp nhất, đúng cái tầng con chó đi lại. Trong khi mắt mình ở tầm một mét sáu, mình nhìn thấy mặt bàn, mặt tủ, chứ không nhìn thấy mặt sàn. Đó là lý do dây điện là thứ bị cắn đầu tiên, và cũng là thứ đáng lo nhất.
Điểm lại những sợi dây thật sự nằm dưới đất trong một căn nhà bình thường: dây sạc điện thoại thả cạnh giường, dây quạt đứng hoặc quạt hơi nước, dây nồi cơm và ấm siêu tốc nếu bếp đặt thấp, dây đèn bàn, dây modem, dây mạng chạy vòng qua chân tường, và cái ổ điện dài nối từ góc này sang góc kia. Nhà có xe máy thì thêm dây sạc bình, dây bơm.
Ba việc xử lý, theo thứ tự ưu tiên:
- Nâng lên. Sợi dây nào luồn được vào máng nhựa đi dây dán ở tường hoặc cố định cao hơn đầu gối thì làm trước. Cái gì không nâng được thì cho vào máng hoặc bó gọn bằng dây rút.
- Rút điện khi không dùng. Cái ổ điện nhiều lỗ nằm sau tủ tivi mà lúc nào cũng bật là thứ đáng lo nhất trong phòng khách. Nếu ổ có công tắc thì tắt ở đó sau mỗi lần dùng. Sợi dây bị cắn lúc đã rút điện thì vẫn hỏng, nhưng đó là vấn đề của cái dây, không phải của con chó.
- Nhìn vào các góc. Dây thường được luồn dọc chân tường rồi rẽ vào góc phòng. Đó cũng đúng là đường tuần tra của con chó. Góc phòng là chỗ dây bị cắn nhiều nhất, không phải giữa phòng.
Nói thẳng một điều: không thể giấu hết dây trong một căn nhà đang dùng hằng ngày. Ưu tiên dây đang có điện, phần còn lại chấp nhận rủi ro và giảm dần.
Ban công, cửa sổ, cầu thang
Lan can ban công là chỗ đầu tiên tôi kiểm. Không phải khoảng cách giữa các thanh, mà là khe giữa thanh lan can ngoài cùng và mặt tường. Nhiều lan can sắt ở nhà phố có khe đó rộng đến 15 cm, đủ cho chó con lọt nửa người rồi mắc lại. Khoảng cách giữa các thanh cũng nên đo: khe rộng 10 cm trở lên là đáng xử lý.
Cửa sổ tầng trên không có lưới là chỗ nguy hiểm hơn mình tưởng. Chó con chưa biết sợ độ cao. Cửa sổ mở hé mà không có chắn thì nó chồm lên bệ là ngã.
Cầu thang: kiểm khe giữa tay vịn và tường, khoảng trống ở đầu chiếu nghỉ, và bậc cuối sát tường. Chó con lên cầu thang thì dễ, xuống mới là vấn đề, nhất là bậc gỗ trơn hoặc bậc đá hoa. Mấy ngày đầu tôi chặn cầu thang bằng một tấm ván đặt ngang, không cần cầu kỳ gì.
Lỗ thoát nước ở ban công và ở sàn nhà: nhiều lỗ đủ rộng cho bàn chân nhỏ lọt vào. Chó con lọt chân rồi giật thì dễ trẹo. Đậy lại bằng lưới hoặc nắp có lỗ.
Cục nóng máy lạnh ngoài ban công thì khi máy chạy là nóng, cánh tản nhiệt thì sắc. Ống xả nước máy lạnh chảy thành vũng, chó con rất hay liếm. Và ban công thường là chỗ để xô, chổi, chai tẩy rửa. Mấy chai đó nên dồn lên cao hoặc khóa trong tủ.
Cổng, cửa lùa, và cái khe dưới chân cổng
Cổng xếp, cổng sắt, cửa lùa, kiểm cái khe dưới cùng trước. Khe cao hơn một bàn tay xòe thì chó con chui được, mà chui được nửa người là mắc. Đo bằng tay chứ đừng đo bằng mắt: đặt lòng bàn tay xuống, nếu lọt qua dễ dàng thì nên xử lý.
Cửa lùa nhà vệ sinh và cửa phòng: nhiều cái đóng được nhưng không khóa. Chó con húc nhẹ là mở. Vào được nhà vệ sinh thì có xô nước, có chai tẩy, có bàn cầu.
Cửa lưới chống muỗi: phần lưới dưới cùng luôn là phần yếu nhất và cũng vừa tầm chó. Con chó không cần cắn, chỉ cần húc bằng mũi vài lần là bung.
Chốt cổng thì kiểm xem chốt có nằm ở tầm chó với tới không. Có con học mở chốt trong vòng một tuần, có con không bao giờ học. Không đoán được, nên tốt nhất là để chốt cao hơn tầm mũi chó.
Đồ vật nhỏ và mấy thứ độc nằm sát chân tường
Danh sách này dài hơn mình tưởng: dây thun, dây buộc tóc, ghim bấm, kẹp giấy, nắp chai, đồng xu, miếng lego, đầu núm của món đồ chơi đã rách, mảnh băng keo, giấy bạc gói kẹo, xương gà trong thùng rác. Với chó con thì miệng là tay, nên thứ gì vừa miệng là thứ nó thử.
Hai thứ đặc biệt đáng nói ở nhà mình:
Keo dính chuột. Người ta hay đặt sát chân tường, sau tủ, gầm giường, đúng cái đường con chó đi. Keo dính vào lông đã phiền, dính vào mũi và miệng thì còn tệ hơn.
Bả chuột, thuốc diệt ốc, phân bón, thuốc trừ sâu. Ở miệt vườn thì mấy thứ này nằm ở góc sân hoặc trong chòi. Ở nhà phố thì dưới bồn rửa, trong tủ thấp. Dồn hết lên kệ cao, đậy nắp, và tốt nhất là đừng để trong tầm với trong vài tháng đầu.
Thêm mấy thứ nhỏ nhưng đáng để ý: nhang muỗi còn đang cháy và hộp quẹt để cạnh, vợt muỗi điện dựng ở góc tường, giỏ đựng pin cũ, chậu cây có sỏi nhỏ hoặc đất tơi mà chó con đào lên ăn.
Giày dép thì không độc, nhưng xốp dép là thứ bị nhai nhiều nhất trong tuần đầu. Cất lên kệ giày cao, hoặc chấp nhận mất một đôi.
Góc nhọn, đồ đạc không vững, khe hở sau máy
Mấy cái khe đáng kiểm: khe giữa tủ lạnh và tường, khe sau máy giặt, khe dưới gầm giường, khe sau tủ quần áo. Chó con chui vào rồi không biết lùi, cứ cố tiến nên càng mắc. Đặt bàn tay vào khe; nếu bàn tay vào được mà rút ra thấy khó thì đó là khe cần chặn. Sau lưng tủ lạnh còn nóng và có dây, nên đây là khe cần chặn trước.
Góc nhọn ở tầm đầu chó: cạnh bàn kính, cạnh bàn trà thấp, chân cầu thang, cạnh tủ gỗ. Chó con chạy trong nhà thường chạy theo quán tính và phanh không kịp.
Đồ đứng không vững: quạt đứng, bàn ủi dựng vào tường, chồng nồi, bao gạo trên nóc tủ, kệ sách thấp. Con chó lao vào một cái quạt đang chạy thì cả người lẫn quạt cùng đổ.
Và cái này ít tài liệu nói tới: xe máy dựng trong nhà. Pô còn nóng sau khi đi về, dầu nhớt đọng dưới chân chống, bánh xe có thể lăn nếu dựng không chắc. Đặt một tấm ván hoặc chắn tạm quanh chân chống trong tháng đầu, và tập thói quen liếc gầm xe trước khi dắt.
Xô nước. Đây là thứ nguy hiểm nhất mà ít ai tính. Nhà nào cũng có xô, chậu, thùng đựng nước. Chó con ba bốn ký ngã vào xô nước đầy thì không tự ra được. Đừng để xô nước đầy ở nơi chó con đi lại một mình.
Một phòng an toàn trước, phần còn lại tính sau
Đây là phần tôi thấy quan trọng nhất, và cũng là phần bị bỏ qua nhiều nhất khi người ta nói về chuyện chống chó phá nhà.
Chọn một phòng duy nhất cho những ngày đầu. Tiêu chí: có cửa đóng chặt được, nhìn một lần là thấy hết mặt sàn, không có đồ gì nằm dưới đất, và chỉ có một lối ra. Thường là phòng ngủ hoặc một phòng nhỏ. Không chọn bếp, vì bếp có dao, có thùng rác, có bếp đang nóng. Không chọn sân.
Trong phòng đó, đặt chỗ ngủ, một bát nước cố định để không hất đổ, hai ba món đồ chơi. Rồi đi một vòng cuối, cúi xuống, nhặt nốt thứ cuối cùng trên sàn. Sau đó mới mở cửa cho chó vào.
Lý do không chỉ là để con chó bớt hoảng. Lý do thật là: mình chỉ canh được một phòng. Con chó có 24 giờ một ngày, mình thì không. Phòng nào mình không ở, con chó sẽ tự kiểm tra thay mình, và nó kiểm bằng miệng.
Rồi mở rộng dần. Ngày thứ ba đến ngày thứ bảy là lúc con chó hết nhát. Nó đã thuộc bản đồ căn nhà và bắt đầu thử. Nên đừng chỉ kiểm một lần trước khi đón chó. Kiểm lại vào ngày thứ ba và ngày thứ bảy, mỗi lần mười lăm phút, cúi xuống ngang tầm mắt như lần đầu. Cái danh sách kiểm tra không phải là việc làm một lần, nó là thói quen trong tháng đầu.
Còn một điều phải nói thật: nhà nào cũng có giới hạn. Phòng khách ở nhiều nhà Việt Nam vừa là phòng ăn, vừa là chỗ để xe, vừa là chỗ làm việc. Không thể dọn sạch. Ngưỡng cũng thay đổi theo con chó: hôm nay nó ba ký, ba tháng nữa nó mười ký, và cái khe nó không với tới ở tuần đầu thì tới được ở tháng thứ tư. Nên mục tiêu không phải là một căn nhà trống hoàn hảo. Mục tiêu là con chó luôn ở trong một không gian mình vừa nhìn qua. Đóng một cánh cửa không tốn gì và mất một giây.
Còn con chó thì không đọc danh sách này. Nó chỉ đi theo mũi. Nên việc của mình là đi trước nó một vòng, ở đúng tầm mũi nó.
