Việc đầu tiên và quan trọng nhất trước khi đón chó con về nhà là đi một vòng quanh nhà ở đúng tầm mắt của con chó — ngang đầu gối trở xuống — và xử lý mối nguy ở năm khu vực: bếp, phòng khách, mặt sàn, ban công hoặc sân, và phòng tắm. Ở nhà ống Việt Nam, gần như toàn bộ rủi ro nằm ở tầng thấp đó: dây điện chạy sát chân tường, núm bếp gas vừa tầm mũi, chậu cây đặt dưới đất, thùng rác không nắp, khe cổng hở đủ cho một con chó ba tháng tuổi chui lọt. Làm trước khi con chó về dễ hơn nhiều so với làm sau, vì lúc đó bạn vừa phải dọn vừa phải giữ mắt nhìn nó.
Cách tôi làm rất đơn giản: bạn đặt hai tay xuống sàn và bò một vòng quanh nhà. Không phải cúi xuống nhìn — bò thật. Lần đầu tôi đứng giữa nhà nhìn quanh và thấy mọi thứ đều ổn. Đến lúc bò, tôi mới thấy gầm tủ có một búi dây điện và một chiếc tất lạc, khe giữa tủ và tường đầy bụi, còn ổ cắm sau tivi thì thấp hơn tôi tưởng. Đứng nhìn, bạn thấy nhà mình an toàn. Bò một vòng, bạn thấy sự thật.
Điều đáng nói là tầm nhìn thay đổi rất nhiều. Ở tư thế đó, mặt bàn biến mất, còn gầm giường, gầm bàn, đế tủ và chân tường hiện ra rõ mồn một. Chó con nhìn thế giới đúng theo cách đó, và nó dùng miệng để khám phá trước khi kịp dùng mắt.
Bếp trước, vì đó là chỗ tôi sợ nhất
Bò vào bếp, thứ đầu tiên tôi kiểm là núm bếp gas. Chó con chồm hai chân trước lên mặt bếp rất nhanh, nhất là khi còn mùi thức ăn vương lại. Nhà dùng bếp gas âm thì núm nằm thấp hơn, có khi chỉ ngang ngực lúc chó con đứng chồm. Cứ đặt tay lên xoay thử: nếu tay người lớn xoay nhẹ thì chân chó cũng xoay được. Không cần tháo núm, chỉ cần tập thói quen khóa van bình sau mỗi lần nấu là hết phần lớn rủi ro.
Rồi đến thùng rác. Loại không nắp đặt dưới đất đúng kiểu mời gọi. Ruột gà, xương heo, xương gà, vỏ trứng, túi nilon buộc túi rác — chó con thò đầu vào và tha ra nhanh hơn bạn tưởng. Tôi không giữ nổi thói quen đậy nắp mỗi lần, nên tôi chọn cách chắc hơn: kê thùng rác lên cao, hoặc để trong khu vực có cửa. Xương nhỏ và xương ống là loại tôi ngại nhất, không chỉ vì hóc mà vì mảnh vỡ.
Còn một thứ nữa trong bếp mà ít ai để ý: bao bì thức ăn khô để dưới đất. Chó con cắn bục góc bao, và bao bì cũng hấp dẫn y như thức ăn bên trong.
Phòng khách: dây quạt, dây sạc, ổ điện thấp
Quạt đứng chạy sát sàn là món ưa thích của chó con — dây điện vừa tầm miệng, đế quạt vừa tầm vai. Chó con gặm vỏ dây, hoặc húc đổ quạt. Cách xử lý của tôi là luồn đoạn dây thấp vào ống nhựa cứng hoặc máng che dây, và kê quạt sát tường, sau một chậu cây to hay sau ghế.
Dây sạc điện thoại và dây laptop là thứ gần như không dọn hết được, vì nó luôn thòng xuống gần sàn. Không cấm được thì cố định: kẹp dây lên mặt bàn, dùng hộp che ổ cắm, rút phích khi không dùng.
Ấm siêu tốc, nồi cơm điện, bàn ủi cũng vậy: dây nằm ở tầng thấp và vỏ thì nóng. Tôi từng phải chuyển nồi cơm điện từ dưới đất lên bàn bếp chỉ vì con chó con cứ húc vào dây mỗi lần tôi quay lưng. Điện giật và bỏng do những thứ này là chuyện xảy ra hằng ngày, không phải chuyện hiếm.
Mặt sàn: nơi tai nạn thật sự xảy ra
Đây là phần tôi xem kỹ nhất. Một viên thuốc cảm rơi dưới gầm ghế. Vỉ thuốc. Miếng keo dính chuột đặt ở góc nhà. Thuốc chuột. Tất cả đều nằm ở tầng mà chó con đi qua mỗi ngày.
Rồi đến đồ nhỏ: dây thun, nút áo, mảnh nilon, xốp, tăm, hạt nhựa, tất cuộn tròn. Tôi sợ đồ nhỏ hơn đồ to, vì đồ to thì chó thường nhả ra, còn đồ nhỏ thì nuốt thẳng. Một cuộn tất hay một sợi dây thun cũng đủ thành chuyện lớn.
Thói quen tôi tự nhắc mỗi tối rất ngắn: đi một vòng quanh nhà với cây chổi và cái túi, mắt nhìn xuống, không nhìn ngang.
Ban công, sân và khe cổng
Ra tới sân, thứ tôi kiểm là chậu cây. Không phải vì cây đẹp hay xấu, mà vì trong chậu có đất, có phân bón dạng hạt cắm vào, có thuốc trừ sâu dạng bột hoặc chai xịt để cạnh. Chó con đào đất, nhai rễ, nhai cả hạt phân bón. Tôi không giữ trong đầu một danh sách dài các loại cây độc — nhớ không nổi, mà nhớ sai thì nguy hơn. Tôi giữ một nguyên tắc: chậu cây nào ở tầm với thì kê lên bệ cao hoặc quây lại.
Cống thoát nước ngoài sân cũng cần xem nắp. Nắp hở vừa chân chó con là chỗ kẹt chân.
Rồi đến khe cổng. Đây là điểm mà nhà ống nào cũng có. Cổng sắt được làm theo kích thước người lớn, nên khe giữa các thanh có thể rộng tới mức một con chó hai đến ba tháng chui lọt, hoặc chui được nửa người rồi kẹt. Chân lan can ban công cũng y vậy. Cầu thang thì hở một bên, đủ để chó con tuột xuống. Trong vài tháng đầu, tôi chắn tạm bằng lưới nhựa hoặc tấm chắn tháo lắp được, chứ không sửa cổng. Sau khi chó lớn, gỡ ra.
Phòng tắm: chỗ dễ bị bỏ qua nhất
Can nước lau nhà, chai nước tẩy, bột giặt thường để dưới sàn, đúng tầm miệng. Xô nước cũng là một cái bẫy: chó con tò mò, chồm lên thành xô và ngã vào. Cửa phòng tắm nên đóng, hoặc hóa chất phải kê lên kệ cao hơn tầm với. Nắp cống trong nhà tắm cũng cần đậy.
Ba đến sáu tháng: giai đoạn miệng không nghỉ
Có một điều tôi ước mình biết sớm hơn: gặm không phải là hư. Chó con thay răng mạnh nhất trong khoảng ba đến sáu tháng tuổi, lợi ngứa nên nó gặm gần như mọi thứ. Ngoài giai đoạn đó, gặm lại tăng lên khi chó chán — bị nhốt lâu, không có gì để làm, hoặc vừa bị bỏ ở nhà một mình.
Vì vậy cách hiệu quả không phải là phạt sau khi phát hiện dây điện bị gặm. Chó không nối được hành vi với hình phạt đến sau vài tiếng. Cách chạy được trong nhà tôi là hai việc: thay thế và quản lý không gian. Thay thế nghĩa là luôn có sẵn thứ được phép gặm, cứng và dai hơn dây điện — đồ gặm dai, đồ chơi cứng, cà rốt sống, và luân phiên đổi món để không chán. Quản lý không gian nghĩa là khi không nhìn được thì chó ở trong khu vực đã dọn, có cổng chắn tạm, chứ không phải nhốt cả ngày trong chuồng. Nhốt cả ngày thì gặm còn tệ hơn.
Đồ ăn và cây cối: giữ nguyên tắc, không giữ danh sách
Socola, nho, hành, tỏi là những thứ rất hay có trong nhà Việt Nam, và hay rơi vãi ở tầng thấp: vỏ hành tỏi vương trên sàn bếp, nho để trong đĩa trên bàn thấp, socola trong túi xách đặt dưới đất. Chúng độc với chó. Nhưng tôi không tin vào việc học thuộc một danh sách dài, vì đến lúc cần thì không ai nhớ hết. Nguyên tắc của tôi gọn hơn: thứ gì không phải thức ăn của chó thì đừng để ở tầng thấp, và nếu đã lỡ nuốt thì mang theo vỏ hộp đến bác sĩ thú y ngay, phần xử lý để bác sĩ quyết.
Vài điều tôi chấp nhận không giải quyết được
Không có cách nào biến nhà thành vô trùng, và cố quá thì lại hại. Chó con cần đi lại, ngửi, khám phá — đó là cách nó học. Việc dọn dẹp chỉ cần đủ để loại những thứ có thể giết nó hoặc làm nó phải mổ. Những thứ còn lại, tôi chấp nhận mất. Cái gối, gấu bông, góc bàn gỗ: hỏng thì thay. Dây điện, thuốc, hóa chất, xương, khe cổng: bốn nhóm đó không thể chấp nhận.
Nếu bạn chỉ làm được một việc trước khi đón chó con về, hãy làm việc bò một vòng quanh nhà. Mất mười lăm phút, và bạn sẽ thấy những chỗ mà mắt đứng không bao giờ thấy.
