Ba đến bốn tuần một lần là đủ sạch cho hầu hết chó trưởng thành khỏe mạnh ở Việt Nam, nhưng độ sạch không nằm ở số lần con chó bị ướt lông. Thứ quyết định là khâu sấy khô tới tận da sau khi tắm, cộng với một lượt kiểm tra tai, mắt và móng chừng mười lăm phút mỗi tuần. Tắm dày hơn không làm chó sạch hơn: tắm quá một lần mỗi tuần sẽ rửa trôi lớp dầu tự nhiên trên da, da mất dầu thì ngứa nhiều hơn, chó gãi nhiều hơn, và cuối cùng mùi hôi cũng nặng hơn. Càng tắm để chữa mùi, mùi càng về nhanh.
Tôi đang ngồi xổm trên nền gạch bếp, khoảng tám giờ tối. Con chó đứng giữa hai chân tôi, lông nhỏ nước xuống sàn thành một vũng nhỏ. Trên tay tôi là chiếc khăn bông đã ẩm nửa cái. Quạt trần chạy, mùi dầu tắm còn phảng phất trong nhà. Và nếu bạn đang đọc tới đây thì tôi muốn bạn làm đúng việc tôi đang làm: luồn ngón tay xuống dưới lớp lông ở sau gáy con chó, tách lông ra, cúi xuống dí mũi vào đó và ngửi.
Nếu chỗ đó có mùi chua, mùi mốc, mùi như một chiếc khăn ẩm để qua đêm, thì vấn đề không phải là con chó chưa được tắm. Vấn đề là da nó chưa khô, và có thể nó đã chưa khô từ lần tắm trước nữa.
Hồi mới nuôi, tôi tắm xong là lau sơ bằng khăn rồi thả con chó ra sân cho khô tự nhiên. Nhìn bề ngoài thì nó khô trong vòng hai mươi phút, lông se lại, trông bình thường. Nhưng lớp lông dưới, lớp sát da, thì vẫn còn ẩm, và ở cái độ ẩm trời này thì nó ở trạng thái đó rất lâu. Bộ lông ngoài khô nhanh, bộ lông trong khô chậm, mà mắt mình chỉ nhìn thấy bộ lông ngoài.
Cái cần khô không phải lông, mà là da
Da ẩm là điều kiện tốt cho nấm và vi khuẩn phát triển, đặc biệt ở những vùng kín gió, ít thoáng: sau gáy và quanh cổ, dưới nách, bẹn, gốc đuôi, kẽ ngón chân. Đó cũng là những vùng mà khi sấy, người ta hay sấy qua loa nhất, vì chó thường né khi tay chạm vào. Con chó không hôi vì nó chưa được tắm. Nó hôi vì da nó đang ẩm, và cái ẩm đó không tự khô đi trong khí hậu kiểu này.
Cho nên khi tắm, câu hỏi đúng không phải là mấy tuần tắm một lần, mà là tôi có sấy tới da được không. Không sấy tới da thì tắm mỗi tuần vẫn hôi. Sấy tới da thì ba tuần một lần thừa sức sạch.
Mười lăm phút cố định mỗi tuần
Phần này không phải tắm, và cũng không thay cho tắm. Đây là lượt kiểm tra tôi làm vào một buổi tối cuối tuần, sau khi cho ăn, ngồi dưới sàn nhà cho sáng, con chó nằm nghiêng giữa hai chân tôi. Mười lăm phút, không hơn.
Bắt đầu từ mặt. Mắt chó bình thường không cần gì nhiều: một miếng bông gòn nhúng nước sạch, vắt cho khỏi chảy nước, lau một chiều từ khóe trong ra ngoài, mỗi mắt một miếng riêng. Với chó lông trắng hay bị vệt nâu dưới mắt, lau mỗi ngày thì vệt đó đỡ hơn là để nó khô thành vảy rồi mới lau. Nhưng có một ranh giới rõ: mắt đỏ, mắt có màng đục, hay ghèn vàng xanh chảy liên tục thì không phải việc lau bông. Đó là việc của bác sĩ thú y, và tôi không nhỏ bất cứ thứ gì vào mắt chó ở nhà.
Rồi tới tai. Nhìn vào phần vành tai, phần bạn thấy được khi lật tai lên. Tai bình thường hồng nhạt, khô, ấm, gần như không mùi. Tôi ngửi tai con chó trước khi lau, vì ngửi là cách nhanh nhất để biết có gì lạ. Nếu tai nồng mùi, có ráy đen bết thành mảng, hay con chó hay lắc đầu, cào tai, thì dừng ở đó và cho đi khám.
Phần tôi được phép làm ở nhà chỉ là mặt ngoài và phần vành nhìn thấy được: nhỏ vài giọt dung dịch vệ sinh tai dành cho chó vào ống tai, giữ vành tai, xoa nhẹ phần gốc tai phía dưới cho dung dịch chạy vào, để con chó lắc đầu cho ráy lỏng rơi ra, rồi lấy bông hoặc gạc lau những gì đã trồi lên ở vành tai. Tuyệt đối không đưa tăm bông vào sâu trong lỗ tai. Cây tăm bông không lấy ráy ra; nó đẩy ráy vào sâu hơn và dễ làm xước ống tai, và cái hậu quả đó nặng hơn nhiều so với chút ráy bạn định lấy.
Móng thì hai đến ba tuần kiểm một lần. Cách kiểm nhanh nhất không phải là nhìn mà là nghe. Cho con chó bước trên nền gạch. Nếu bạn nghe tiếng tách tách, móng đã dài. Một cách nữa: úp bàn chân nó xuống sàn, nếu đầu móng chạm sàn trước khi phần đệm thịt chạm sàn thì đã tới lúc cắt. Móng dài làm con chó phải dồn trọng lượng về phía sau, dáng đứng và dáng đi đổi, và chuyện đó kéo dài thì ảnh hưởng tới khớp chứ không chỉ là chuyện thẩm mỹ.
Khi cắt, tôi cắt từng lát mỏng. Móng trắng thì thấy rõ phần tủy hồng bên trong, dừng lại trước đó vài milimét. Móng đen thì khó hơn, nên tôi cắt một lát, nhìn đầu móng, cắt tiếp, cho tới khi thấy một chấm hồng mờ ở giữa thì dừng. Đừng quên móng phụ ở mặt trong chân: móng đó không mài vào nền được nên dễ cong vòng vào thịt. Nếu lỡ cắt vào tủy thì cầm máu rồi nghỉ vài ngày.
Cuối lượt mười lăm phút là phần sờ. Hai bàn tay chạy từ đầu xuống đuôi, luồn vào nách, bẹn, kẽ ngón, sau tai. Bạn đang tìm vết trầy, nốt sưng, vảy, và ve. Đây là lúc phát hiện sớm nhất, trước khi con chó kịp gãi tới mức trầy da. Chuyện phòng ve rận bằng thuốc chuyên dụng là việc định kỳ riêng, nhưng lượt sờ mỗi tuần chính là lưới bắt sớm của bạn.
Ngày tắm: việc thật sự nằm ở nửa sau
Chải trước khi tắm là bước bị bỏ nhiều nhất. Lông rối và lông chết bết lại thành từng mảng; nếu tắm luôn thì nước và xà phòng không tới được da, và tắm xong lông còn bết hơn. Chải cho hết lông chết trước, rồi mới ướt.
Nước ấm vừa tay, không nóng. Xà phòng thì dùng loại dành cho chó, vì da chó có độ pH khác da người, và những loại dầu tắm người, nhất là loại nhiều hương liệu, dễ làm da chó khô và kích ứng. Không cần loại đắt, cần đúng loại.
Khâu xả quan trọng hơn khâu xoa. Xà phòng còn sót trong lông là nguyên nhân ngứa và mùi mà ít người nghĩ tới, nên xả tới khi nước chảy xuống chân con chó trong, không còn bọt, không còn trơn tay.
Rồi tới phần quyết định. Vắt nước bằng tay, quấn khăn, ép khăn cho thấm, đổi khăn hai tới ba lần. Sau đó sấy. Máy sấy tóc để nhiệt vừa, giữ cách da khoảng một gang tay, và chải ngược lông lên theo hướng sấy. Cách biết đã khô chưa rất đơn giản: tách lông xuống tận da xem có thấy da hồng khô không, và sờ xem da ấm khô hay còn mát. Vùng chậm khô nhất bao giờ cũng là gáy và quanh cổ, nách, bẹn, gốc đuôi, kẽ ngón. Với chó lông dày hai lớp, khâu sấy có thể mất hai mươi tới ba mươi phút, tức là lâu hơn cả lúc tắm và lúc xả cộng lại. Đây là chỗ ai cũng muốn bỏ qua, và cũng là chỗ quyết định mọi thứ.
Sấy xong thì để con chó ở chỗ thoáng ít nhất nửa tiếng. Đừng để nó nằm ngay trên đệm kín gió hay chui vào gầm giường khi lông còn hơi ẩm. Và nếu trời đang mưa vài ngày liên tục, tôi sấy kỹ hơn bình thường, vì lúc đó cả căn nhà đều ẩm.
Khi nào ba tuần, khi nào bốn tuần
Không có một con số đúng cho mọi con chó. Con chó lông ngắn một lớp, sống trong nhà, ít ra ngoài thì bốn tuần một lần vẫn ổn, miễn là lượt mười lăm phút mỗi tuần vẫn có. Con chó lông dài hai lớp hay chạy ra vườn, lội bùn, nằm đất thì ba tuần, và khâu sấy nặng hơn hẳn. Con chó ngủ chung giường với người thì tôi thường giữ ba tuần.
Có mấy trường hợp mà con số trên không áp dụng được. Chó đang có vấn đề về da, chó vừa đi khám về, chó già, chó dị ứng thì làm theo hướng dẫn của bác sĩ thú y chứ đừng theo lịch của tôi. Chó đang ngứa thì tắm dày hơn gần như luôn làm mọi thứ tệ hơn, vì da đang thiếu dầu mà còn bị rửa tiếp.
Và có một tình huống rất hay gặp: con chó hôi trước khi tới kỳ tắm. Trước khi nghĩ tới chuyện tắm thêm, hãy kiểm tra ba nguồn mùi. Tai, nhất là khi chỉ một bên tai nặng mùi. Da, ngửi ở gáy, nách, gốc đuôi. Miệng, tức là hơi thở. Nếu mùi đến từ đó thì tắm không giải quyết được gì. Còn nếu con chó chỉ vừa lăn ra vũng bùn ngoài vườn thì xả nước sạch, lau khô, chải, không cần xà phòng.
Câu hỏi ba tuần hay bốn tuần thật ra không khó. Câu khó là tối nay bạn có luồn tay xuống dưới lớp lông ở gáy con chó và thấy nó khô hay không. Nếu thấy khô, ba tuần một lần là quá đủ sạch. Nếu thấy ẩm, thì tắm mỗi tuần cũng không cứu được.
