Với một con Husky khỏe mạnh nhưng kén ăn, cách xử lý gọn nhất là cho ăn theo bữa cố định, đặt bát xuống trong khoảng 10 đến 15 phút rồi bưng đi, không thêm thịt, không thêm pate, không dỗ dành. Làm vậy vài ngày liền, bạn sẽ tách được hai thứ lâu nay vẫn bị gộp làm một: một con chó thuộc giống vốn ăn ít, và một con chó đang có chuyện. Kiểu để bát đầy cả ngày không bao giờ cho bạn thấy khác nhau ở chỗ nào.
Sáu giờ sáng, tôi đặt bát inox xuống nền gạch. Tiếng cạch nhỏ thôi. Con Husky ngẩng đầu khỏi nền nhà, hít một hơi, bước lại liếm hai cái rồi quay đi nằm chỗ mát nhất trong sân. Tôi bấm đồng hồ mười phút trên điện thoại rồi đi làm việc khác: thay nước, quét sân, phơi đồ. Mười phút sau tôi quay lại, bưng bát đi, phần còn lại đậy cất. Không nói thêm gì với nó.
Ngày đầu, bạn sẽ thấy khó chịu. Tôi cũng thấy vậy. Cảm giác như mình đang bỏ đói con chó mình thương. Nhưng cái bát đó không phải chỗ để thể hiện tình thương. Nó là một cái đồng hồ đo, và tôi cần nó chạy đúng.
Con Husky ăn ít không phải vì kiêu
Husky là giống chó kéo xe. Người ta chọn lọc nó theo hướng chạy đường dài với khẩu phần tiết kiệm, chứ không theo hướng ăn cho căng bụng rồi nằm. Bản năng tự điều chỉnh lượng ăn của giống này khá mạnh. Đó là lý do rất nhiều con Husky trông như đang tuyệt thực trong khi sức khỏe hoàn toàn bình thường.
Chỗ dễ sai nằm ở cái bảng khẩu phần in sau bao bì. Bảng đó tính theo cân nặng và một mức vận động trung bình, thường là mức của chó làm việc. Một con Husky ở nhà phố, nằm nền gạch, tối đi dạo hai chục phút, thì nhu cầu thật của nó thấp hơn con số đó khá nhiều. Tôi từng đong đúng theo bảng và nhìn nó bỏ thừa gần nửa bát suốt mấy tuần, rồi đổ lỗi cho thức ăn, cho thời tiết, cho đủ thứ.
Nên tôi bỏ bảng đó ra khỏi đầu. Thay vào đó là hai thứ tôi kiểm tra được bằng tay và bằng cân.
Sờ lên sườn, đừng nhìn vào bát
Cách tôi kiểm tra thể trạng rất đơn giản. Đặt hai bàn tay lên hai bên lồng ngực, ấn nhẹ. Bạn phải cảm được các khúc xương sườn dưới lớp da, nhưng nhìn từ trên xuống không thấy chúng nhô rõ. Nhìn từ trên cao, sau lồng ngực phải có một chút thắt eo. Nhìn ngang, bụng hơi hóp lên chứ không xệ xuống.
Nếu sờ mãi mới thấy xương, hoặc con chó thở dốc sau khi leo vài bậc cầu thang, lúc đó mới là chuyện khẩu phần — và là chuyện phải giảm, không phải chuyện phải lo nó ăn ít.
Bên cạnh đó là cái cân. Cân chó bằng cân người: bế chó lên cân chung, rồi cân mình, trừ ra. Tuần một lần, cùng giờ, trước bữa sáng. Con số đó quan trọng hơn nhiều so với số thức ăn còn lại trong bát. Cân không đổi trong hai, ba tuần thì cái bát có vơi hay không cũng không phải vấn đề.
Cái bát để cả ngày đã che mất thứ gì
Trong nhà tôi không bao giờ có bát thức ăn thường trực. Nghe thì có vẻ ngược với kiểu nuôi cho nhàn, nhưng lý do rất cụ thể: cảm giác thèm ăn là một trong những dấu hiệu ốm sớm nhất mà bạn quan sát được, và nó miễn phí. Chó sốt, chó đau răng, chó khó chịu đường ruột — mấy chuyện đó thường lộ ra trước tiên qua việc ăn ít đi, chứ không phải qua tiếng rên.
Khi bát luôn đầy, con chó ăn lai rai cả ngày và bạn không có cách nào biết hôm nay nó ăn ít hơn hôm qua. Tín hiệu bị xoá trắng. Đến lúc bạn nhận ra thì thường đã muộn hơn vài ngày.
Còn một chuyện nữa mà tôi phải nói thẳng: nếu mỗi lần nó bỏ bát bạn lại bỏ thêm thịt gà luộc hay một muỗng pate, bạn đang dạy nó rằng nhịn là được thưởng. Giống này học cái đó nhanh lắm. Vài lần là đủ để nó bỏ bữa có chủ đích, và lúc đó bạn không còn phân biệt được gì nữa.
Số bữa theo tuổi
Chó con hai đến ba tháng: bốn bữa một ngày, mỗi bữa nhỏ. Ba đến sáu tháng: ba bữa. Từ sáu tháng trở đi: hai bữa. Husky trưởng thành hai bữa là đủ, cách nhau khoảng mười đến mười hai tiếng. Chó con bỏ ăn lâu hơn hẳn so với chó lớn là chuyện không nên để xảy ra, nên với chó nhỏ tôi rút ngắn cửa sổ ăn xuống còn khoảng mười phút nhưng số bữa nhiều hơn.
Giữa các bữa, tôi không cho ăn vặt. Nhưng huấn luyện thì vẫn cần phần thưởng. Cách tôi làm là trích bớt một phần khẩu phần bữa chính ra để làm thức thưởng, chứ không cộng thêm. Vậy là tổng lượng ăn trong ngày không đổi, mà con chó vẫn có lý do để nghe lời.
Đổi thức ăn thì đổi từ từ
Nếu buộc phải đổi món, tôi chia thành bảy ngày. Ba ngày đầu trộn một phần mới với ba phần cũ. Hai ngày sau hai phần mới hai phần cũ. Một ngày tiếp ba phần mới một phần cũ. Ngày cuối đổi hẳn. Trong suốt tuần đó, nếu chó bỏ bát, tôi lùi lại một bước chứ không thêm topper. Thêm topper giữa lúc chuyển thức ăn là cách nhanh nhất để con chó hiểu rằng bỏ ăn thì được đổi món.
Mùa nắng thì đổi giờ, không đổi món
Ở miền Nam, mấy hôm nắng gắt là cả nhà ăn kém, không riêng gì con Husky. Bộ lông dày của nó vốn đã là một cái áo khoác không phù hợp lắm với khí hậu này. Nên tôi cho ăn sáng trước bảy giờ, bữa tối sau khi nền sân đã nguội, tầm sáu đến bảy giờ tối. Giữa trưa tôi không đặt bát, chỉ thay nước mát hai lần.
Bạn cứ thử ăn một bữa nặng dưới trời nắng rồi sẽ hiểu con chó. Nó không kén. Nó chỉ đang không muốn ăn lúc cơ thể đang phải lo toả nhiệt.
Cái mốc để phân biệt kén ăn và ốm
Bỏ một bữa: bình thường. Bỏ hai bữa liền ở con trưởng thành khoẻ mạnh, trời nóng, lại vừa chạy nhảy nhiều: vẫn có thể bình thường.
Quá 24 giờ không ăn gì thì không còn là kén ăn nữa. Và nếu kèm thêm bất kỳ dấu hiệu nào dưới đây thì đưa đi khám, đừng chờ thêm: nôn, tiêu chảy, lừ đừ nằm nhiều hơn hẳn mọi ngày, sụt cân sờ thấy được, nướu nhợt nhạt, uống nước bất thường, hoặc đi đứng khó nhọc.
Với chó con, ngưỡng đó thấp hơn nhiều. Một con Husky hai, ba tháng bỏ ăn nửa ngày đáng lo hơn hẳn một con trưởng thành bỏ ăn cả ngày. Đừng lấy tiêu chuẩn của con lớn áp cho con nhỏ.
Mấy trường hợp tôi không áp dụng cách này
Kén ăn theo giống là chuyện bình thường. Nhưng không phải mọi kiểu ăn ít đều là chuyện bình thường, và đây là những chỗ tôi thấy người nuôi hay áp dụng sai.
Chó đang lớn, nhất là giai đoạn bốn đến tám tháng, ăn ít là chuyện phải xem lại ngay chứ không phải để nó tự quyết. Chó vận động nặng — chạy kéo, đi rừng, đi bộ đường dài — cũng vậy. Chó mẹ mang thai hoặc đang cho con bú thì nhu cầu khác hoàn toàn. Chó vừa ốm dậy đang hồi phục cũng nằm trong nhóm này. Với mấy trường hợp đó, cửa sổ mười phút vẫn dùng được, nhưng cái mốc "đói thì tự ăn" không dùng được.
Chó già thì ngược lại. Con chín, mười tuổi đột nhiên ăn ít thường là đau răng hoặc đau khớp, không phải tính khí. Nó muốn ăn mà ăn thấy đau.
Còn những ngày chó vừa tiêm phòng, vừa chuyển nhà, vừa tắm xong, thì ăn kém một hai bữa là chuyện thường. Đừng cuống.
Cuối cùng là nhà có nhiều chó. Phải cho ăn riêng từng con, mỗi con một góc. Cho ăn chung là con này ăn phần con kia, và bạn mất luôn tín hiệu mà mình đang cần theo dõi.
Nếu trước giờ bạn vẫn thêm topper
Phải nói trước cho bạn chuẩn bị tinh thần: nếu bạn đã quen chiều theo mấy tháng trời, việc quay lại nếp bát trống sẽ mất khoảng ba đến năm ngày. Sẽ có sủa. Sẽ có cào bát. Sẽ có cái kiểu nhìn thẳng vào mắt bạn rồi quay đi. Đó là lúc khó nhất, và cũng là lúc quyết định.
Đừng nói gì trong mười phút đó. Bưng bát đi như một việc bình thường, không giận, không dỗ. Đến bữa sau làm y hệt.
Bát sạch không phải mục tiêu. Ăn hết bát chỉ là chuyện của một ngày. Cái dùng được lâu là biết được con chó nhà mình đang ăn vì đói, hay đang bỏ ăn vì có gì đó không ổn — và cái bát mười phút là cách rẻ nhất, đơn giản nhất để giữ câu trả lời đó trong tầm tay.
