Corgi và Phốc sóc trên mạng đều là hai cục bông đứng yên trong khung ảnh, nhưng ngoài đời khoảng cách giữa chúng không nằm ở ngoại hình mà ở bốn thứ quyết định bạn có sống nổi với nhau hay không: tiếng sủa, thời gian chải lông mỗi tuần, cách chúng chịu nóng kiểu miền Nam, và lượng vận động cộng không gian bạn phải bỏ ra mỗi ngày. Chọn theo ảnh là sai lầm phổ biến nhất, và cũng là thứ người nuôi hối hận lâu nhất. Hai giống này đòi hai kiểu sống gần như ngược nhau, nên câu hỏi đúng không phải “con nào dễ thương hơn” mà là “nhà mình chịu được kiểu gì”.
Trưa tháng Tư, tôi ngồi xổm trên nền gạch sân sau, tay phải luồn lược vào lớp lông tơ của con Corgi. Một đường lược đi qua, một nắm lông nằm lại trên gạch. Chải đến đường thứ tư thì quanh chân tôi đã có một đám lông xám bết. Con chó nằm bè ra, thở phì phò, thỉnh thoảng nghiêng đầu nhìn cái lược như thể nó đang bị lừa. Cách đó một bức tường, con Phốc sóc nhà bên đứng trên ghế đá, lông xù tròn như quả bóng, sủa ba tiếng về phía tiếng xe máy ngoài hẻm. Buổi trưa đó tôi hiểu hai giống này không nằm trong cùng một bài toán.
Thứ bạn thấy trong ảnh và thứ nằm ngoài sân
Ảnh trên mạng chụp chó vừa tắm xong, lông vừa sấy, đứng yên trên thảm, nắng vàng chiếu ngang. Ngoài đời khác ở hai chỗ rất đơn giản.
Con Corgi nặng 10–14kg. Bế lên là biết ngay — nó không phải cục bông nhẹ như bạn tưởng khi lướt ảnh trên điện thoại. Con Phốc sóc 2–3kg, nhẹ thật, một tay nhấc được, nhưng bộ lông mịn đó xẹp xuống sau một giờ chạy trong nhà, dính bụi, dính cát, dính hạt cơm rơi dưới gầm bàn. Không con nào giữ được vẻ “vừa chụp hình” quá nửa ngày.
Đây là lý do tôi luôn khuyên người mới nuôi đừng xem ảnh một tuần rồi quyết. Xem ảnh thì thấy lông. Sống chung mới thấy lịch.
Sủa: hai giống, hai lý do hoàn toàn khác
Corgi là giống chó chăn dắt. Nó để ý mọi thứ đang di chuyển: xe máy chạy ngang nhà, đứa trẻ chạy trong hẻm, con gà, chiếc lá bị gió thổi. Nó sủa như đang lùa, có khi kèm động tác đớp vào gót chân người vừa chạy qua. Đó không phải nó hư. Đó là nghề của nó.
Phốc sóc sủa theo kiểu khác: giống toy, phản xạ cảnh giác. Tiếng chuông cửa, tiếng ai đó đi ngoài hành lang, tiếng xe đổ dốc — nó sủa trước khi kịp nhìn. Tiếng của nó the thé và vang xa theo hành lang chung cư hơn hẳn tiếng con Corgi.
Vì lý do khác nhau nên cách xử cũng khác. Với Corgi, thứ giảm sủa hiệu quả nhất là cho nó việc: dạy lệnh mới, cho chạy, cho tìm đồ. Đầu bận thì miệng rảnh. Với Phốc sóc, thứ hiệu quả hơn là giảm nhiễu và tập lại phản xạ — dạy nó một chỗ nằm cố định, mỗi lần có tiếng lạ thì về đó, thay vì chỉ hô nó đừng sủa.
Nếu bạn ở chung cư, hãy hỏi hàng xóm trước khi chọn. Chuyện này nghe nhỏ nhưng nó quyết định bạn sống yên hay sống trong mấy tin nhắn nhắc nhở của ban quản lý.
Chải lông: một con rụng thành mảng, một con kết thành nút
Corgi có lông hai lớp: lớp ngoài dài, lớp lông tơ bên trong dày và mịn. Bình thường bạn chải 15–20 phút, ba bốn lần một tuần. Nhưng đến mùa thay lông — mỗi năm hai lần — lông tơ ra từng nắm, bám vào quần áo, chăn, ghế sofa, và máy hút bụi thường không ăn hết. Dụng cụ cần là lược chải lông tơ (undercoat rake) và một bàn chải cao su; chải bằng lược thường chỉ vuốt được lớp ngoài rồi thôi.
Phốc sóc lông mịn một lớp, ít rụng kiểu mảng như Corgi, nhưng lông dễ rối và kết nút ở sau tai, dưới nách, dưới bụng, quanh cổ chân. Lược kim và lược răng thưa là đủ. Chải cách ngày, mỗi lần 5–10 phút. Vấn đề là nếu bạn bỏ ba ngày rồi mới chải, gỡ nút tốn thời gian gấp ba, và con chó bắt đầu ghét cái lược — từ đó mỗi lần chải là một trận.
Chung quy: Corgi tính bằng nắm lông, Phốc sóc tính bằng nút lông. Cả hai đều không cạo trọc, và cả hai đều không nên chải lúc lông còn ướt.
Nóng miền Nam: cạo lông không cứu được ai
Cứ đến tháng Tư là tôi nhận mấy câu hỏi kiểu “cạo hết lông cho nó mát được không”. Không.
Lông hai lớp của Corgi vừa giữ ấm vừa làm lớp cách nhiệt. Cạo đi là bỏ lớp cách nhiệt đó, để da tiếp xúc trực tiếp với nắng, dễ cháy nắng, và lông mọc lại có thể không đều, chỗ dày chỗ thưa. Phốc sóc cũng vậy, cạo xong lông mọc lại đôi khi đổi kết cấu, khô và xù hơn trước.
Việc thật sự cần làm thì đơn giản hơn nhiều:
- Đổi giờ đi dạo. Trước 7 giờ sáng và sau 6 giờ chiều. Ở Sài Gòn hay Cần Thơ, 11 giờ trưa thì nền gạch và nhựa đường nóng đến mức bàn chân chó bỏng.
- Thử nền trước khi cho chó bước xuống. Đặt mu bàn tay lên nền khoảng năm giây. Nếu bạn phải rụt tay thì chân nó cũng chịu y như vậy.
- Đi đường có bóng cây, mang theo nước, và cho nghỉ ở chỗ mát khi thấy chó thở há nhiều, lưỡi thè dài, nằm bẹp xuống.
Chó không đổ mồ hôi như người; chúng thoát nhiệt chủ yếu qua bàn chân và hơi thở. Nên khi trời nóng, giải pháp nằm ở giờ và nền, không nằm ở cái máy cạo lông.
Riêng Phốc sóc nhỏ con, thân nhiệt lên nhanh và cũng xuống nhanh hơn, đừng nghĩ “nhỏ thì nhẹ”. Một số cá thể có đường thở nhỏ, gặp trưa nắng là thở mệt nhanh hơn con Corgi cùng lúc.
Vận động: một con cần việc, một con cần nhiều lượt ngắn
Corgi cần khoảng 30–60 phút mỗi ngày, chia làm hai lượt, và cần thêm phần cho cái đầu. Dạy một lệnh mới, trò tìm đồ giấu quanh nhà, trò kéo — cái nào cũng được, miễn là nó phải suy nghĩ. Thiếu phần đó, nó tự tạo việc: đào gốc cây, gặm chân bàn, sủa cả buổi chiều.
Phốc sóc cần ít hơn về tổng thời gian nhưng dễ chán hơn. Ba bốn lượt chơi ngắn 5–10 phút rải trong ngày hiệu quả hơn một buổi dài. Trò trong nhà là đủ với nó, miễn là có.
Đây là chỗ nhiều người tính sai: họ so cân nặng rồi kết luận con nhỏ thì ít việc. Đúng là nó vận động ít hơn, nhưng không có nghĩa là ít cần chơi.
Không gian: ở đâu thì chọn con đó
Corgi ở chung cư vẫn nuôi được. Nhưng phải có hai lần đi bộ thật trong ngày, không phải lòng vòng hành lang, và phải có chỗ cho nó chạy vài vòng. Nhà phố có sân nhỏ thì dễ thở hơn cho cả người và chó. Thêm một chi tiết nhỏ: tiếng chân nó trên sàn gỗ nghe rất rõ, hàng xóm tầng dưới sẽ biết bạn nuôi chó, kể cả khi nó không sủa.
Phốc sóc hợp phòng trọ, chung cư nhỏ, nhà ít sân hơn. Diện tích với nó không phải vấn đề lớn. Vấn đề của nó là hai thứ khác: tiếng sủa và việc nó cần có người bên cạnh.
Mấy chỗ còn tùy
Cá thể khác nhau. Có con Corgi sủa ít hơn hẳn con cùng lứa, có con Phốc sóc khô lông và rối bất thường vì da hoặc vì ăn uống chứ không phải vì giống. Cách nuôi từ lúc 3–4 tháng — cho làm quen tiếng động, dạy lệnh cơ bản, tập ở một mình — thay đổi kết quả nhiều hơn cái tên giống trên giấy tờ. Cùng một con chó, người ở nhà cả ngày và người đi làm chín tiếng sẽ cho ra hai con chó khác nhau.
Và nếu bạn dị ứng lông hoặc nhạy với tiếng ồn thì cả hai giống đều có thể là lựa chọn sai. Không phải vì giống, mà vì nhà bạn.
Chọn con nào
Chọn Corgi nếu: bạn dậy sớm được và giữ được lịch đi bộ hai lần mỗi ngày; bạn thích dạy lệnh và thấy vui khi cho chó làm việc; bạn chịu được hai đợt lông rụng thành mảng mỗi năm và có chỗ cho nó chạy; bạn không quá nhạy với tiếng sủa, vì nó sẽ sủa mỗi khi có thứ gì đó di chuyển.
Chọn Phốc sóc nếu: bạn sống chung cư nhỏ hoặc phòng trọ; quỹ thời gian vận động ít nhưng bạn có 10–15 phút rải rác trong ngày; bạn chịu ngồi chải lông cách ngày và gỡ nút; nhà bạn yên tĩnh, và bạn xử lý được tiếng sủa cảnh giác bằng cách dạy nó một chỗ nằm cố định.
Nếu chỉ còn một câu để tự hỏi, hãy hỏi: mình chịu tiếng sủa hơn hay chịu lông rụng hơn? Câu trả lời thường chỉ về đúng một con.
