Chó đi mưa về thì việc cần làm gọn trong bốn bước, và phải làm ngay ở cửa chứ không phải sau khi nó đã chạy vào nhà: rửa bùn bằng nước sạch, lau thật khô từng kẽ ngón và mặt dưới đệm chân, kiểm tra xem có vết xước hay gai nhọn nào không, rồi cho chó đứng lại trên thảm khô để bàn chân bám được mặt sàn. Trong bốn bước đó, bước lau khô là bước hay bị bỏ nhất và cũng là bước không được bỏ. Đệm chân ngấm nước thì mềm ra, dễ trầy hơn bình thường, và hơi ẩm đọng lại giữa các ngón chính là chỗ sinh ra mùi khẳm.
Tôi để sẵn một khay nhựa nông, một khăn khô và một tấm thảm có gân cao su ở hiên, ngay trước cửa. Không phải cầu kỳ gì, chỉ là tôi đã thử làm muộn rồi và biết nó tốn công hơn nhiều. Chó về tới nhà là nó muốn lao vào trong, chân thì ướt, sàn thì trơn, và mình thì đang tay xách túi đồ. Để đồ sẵn ở cửa là cách duy nhất tôi thấy hiệu quả.
Rửa: nước sạch là đủ, quan trọng là rửa ngay
Khay nước nông cỡ hai đốt ngón tay, đặt ngay bậc cửa. Tôi cho chó bước từng chân vào, hoặc nhúng từng chân nếu nó chịu. Mục đích không phải là tắm, mà là làm bùn và cát sạn rời ra trước khi chúng bị kéo vào tận trong nhà.
Chỗ này nhiều người làm ngược. Họ dùng khăn ướt lau qua rồi cho chó vào. Bùn không đi đâu cả, nó chỉ bị khăn miết đều ra khắp bàn chân, rồi khô lại thành một lớp mỏng bám ở kẽ ngón. Cát sạn nằm lại giữa các ngón cọ vào da suốt cả buổi, đó là kiểu khó chịu mà chó không nói được, chỉ liếm chân nhiều hơn bình thường.
Nếu chó đi qua vũng nước đọng ở lề đường, chỗ có váng dầu hay nước cống tràn, tôi rửa lại bằng nước sạch thêm một lượt. Lý do rất đơn giản: chó hay liếm chân, và tôi không muốn nó liếm thứ đó. Vì vậy tôi rửa trước, rồi mới để nó nằm xuống.
Mỗi ngày rửa bằng xà phòng thì không cần, và tôi thấy không nên. Đệm chân vốn có lớp da dai, chà xà phòng liên tục làm nó khô và nứt. Nước sạch là đủ cho một lần đi mưa thông thường. Chỉ khi chân dính thứ bẩn khó chịu hoặc có mùi rõ rệt thì tôi mới dùng thêm chút xà phòng loãng, rồi tráng lại thật kỹ.
Một chi tiết nhỏ mà tôi học được sau vài lần: thay nước trong khay sau một hai lượt chân. Nước đã đục thì nhúng chân thứ ba vào cũng như không, thậm chí còn dính thêm cặn.
Lau khô giữa các ngón
Đây là phần tốn thời gian nhất và cũng là phần quyết định. Tôi dùng khăn khô, loại thấm tốt, và lau theo thứ tự: cả bàn chân trước, rồi tách từng kẽ ngón ra lau riêng, rồi mặt dưới đệm chân. Khăn ẩm thì không tính là khăn khô, nên trong mùa mưa tôi thay khăn mỗi ngày và phơi khô hẳn. Một cái khăn ẩm để qua đêm ở hiên là mùi, và mình đang lau chân chó bằng chính chỗ đó.
Cách giữ chân cũng ảnh hưởng. Tôi không nhấc cả con chó lên. Tôi để nó đứng trên bốn chân, lần lượt nhấc từng chân, giữ ở cổ chân chứ không bóp vào đệm. Chân sau thường khó hơn chân trước, nhiều con giật mạnh. Với mấy con như vậy, tôi làm chân sau trước khi nó kịp mệt, và làm nhanh, dứt khoát, không vừa làm vừa dỗ quá lâu.
Chó lông dài ở chân thì phải kỹ hơn. Lông ở kẽ ngón giữ nước lâu hơn da trần rất nhiều, sờ bên ngoài thấy khô mà bên trong vẫn còn ẩm. Tôi luồn khăn vào giữa hai ngón, vuốt từ gốc ra đầu ngón. Nếu chó thường xuyên đi mưa, việc tỉa gọn phần lông dưới bàn chân giúp ích thật, vì bùn bám vào lông cũng ít hơn.
Không nên xì hơi nóng của máy sấy thẳng vào đệm chân. Da ở đó nhạy, và hơi nóng làm nó khô quá mức rồi nứt. Nếu cần sấy cho nhanh, tôi để chế độ mát và giữ khoảng cách, còn lại vẫn là khăn.
Kiểm tra chân: nhìn, sờ, ngửi
Sau khi khô, tôi lật mặt dưới bàn chân lên nhìn. Ánh sáng ở hiên nhà thường đủ để thấy những thứ cần thấy: một vết nứt nhỏ trên đệm, một mảng đỏ ở kẽ ngón, một chỗ hơi sưng so với bên chân kia. Tôi sờ dọc theo kẽ ngón xem có gì cứng nằm trong đó không. Gai, mảnh sành, đá dăm nhỏ là những thứ hay gặp sau cơn mưa, vì nước cuốn rác ra đường rồi chó đạp lên.
Nếu thấy dị vật nằm nông và dễ lấy, tôi gắp ra. Nếu nó nằm sâu, hoặc chân chảy máu, hoặc chó giật rất mạnh khi chạm vào, tôi dừng lại. Tôi không tự nặn, không tự đào, không bôi gì lên đó. Đó là lúc đưa đi khám.
Mùi cũng là một thông tin. Chân chó ướt thì có mùi, chuyện bình thường. Nhưng cái mùi khẳm khó chịu còn nguyên sau khi đã rửa sạch và lau khô, kéo dài qua vài ngày, thì không còn là chuyện của nước mưa nữa.
Vài dấu hiệu khiến tôi gọi bác sĩ thú y thay vì tự xử: chó khập khiễng khi đi lại trong nhà, liếm mãi một chân không rời, chỗ sưng nóng hơn hẳn so với chân còn lại, hoặc vết thương rỉ dịch. Tôi không đoán bệnh và cũng không tự mua thuốc bôi, vì bàn chân là chỗ chó liếm liên tục, bôi gì lên cũng vào miệng nó.
Chống trượt trong nhà
Đây là phần ít ai nghĩ tới nhưng lại là phần tôi thấy đáng lo nhất sau mỗi cơn mưa. Sàn gạch bóng cộng với bàn chân còn hơi ẩm là điều kiện để chó xoạc chân. Con nào chân ngắn, thân dài, hoặc đã lớn tuổi thì càng dễ. Tiếng chân trượt trên gạch là âm thanh tôi nhận ra ngay từ trong bếp, và nó luôn đến sau những ngày mưa dầm.
Cách xử lý đơn giản: một tấm thảm đặt ngay chỗ cửa ra vào, loại có đế cao su hoặc gân chống trượt, để chó có chỗ bám chân trong vài bước đầu tiên. Tôi cũng lau khô vùng sàn quanh cửa, vì nước từ chân chó nhỏ xuống đó chứ không phải ở giữa nhà. Nhà có nhiều chó thì thảm cần rộng hơn, nếu không con này đứng lên thảm thì con kia vẫn phải đứng trên gạch.
Có lần tôi thử để chó đi thẳng vào nhà rồi mới lau, chỉ một lần, và nó xoạc chân ở ngưỡng cửa. Từ đó tôi không thử lại nữa.
Mấy chỗ cần làm khác đi một chút
Nếu trước khi ra ngoài tôi có dùng một loại sáp chân an toàn cho chó, thì đó là để tạo lớp chắn tạm thời với nước và với hóa chất rửa đường. Nó không thay thế việc rửa và lau khô khi về. Thứ tự vẫn vậy: về, rửa, lau khô, kiểm tra. Sáp không phải là cái cớ để bỏ qua bước nào.
Vào những đợt mưa kéo dài nhiều ngày, chân chó gần như không bao giờ khô hẳn. Tôi để một chiếc quạt nhỏ ở hiên thổi vào chỗ chó nằm, và chấp nhận rằng việc lau khô sẽ mất thêm vài phút mỗi lần. Đây là khoảng thời gian tôi phải kiên nhẫn hơn bình thường, không có cách nào nhanh hơn.
Với chó ghét bị nhúng chân, tôi tập dần: lúc đầu chỉ lau bằng khăn ướt, sau đó mới đến khay nước. Làm xong thì cho ăn hoặc thưởng ngay tại chỗ, để bước này gắn với thứ dễ chịu. Mất vài tuần, nhưng đổi lại là mỗi lần đi mưa về không còn là một cuộc vật lộn.
Cuối cùng, thứ quyết định không phải là dụng cụ. Khay nông, khăn khô, thảm cao su, vài thứ đó là đủ. Thứ khó hơn là làm mỗi lần, kể cả lần chó chỉ ướt một chút, kể cả lúc mình vừa về tới nhà và chỉ muốn ngồi xuống. Bàn chân chó không cần nhiều, chỉ cần được rửa và lau khô trước khi nó kịp bước vào nhà.
