Chó con dưới 16 tuần tuổi thường được tiêm ba mũi vaccine lõi, một số con là bốn mũi. Mũi đầu rơi vào khoảng 6–8 tuần tuổi, các mũi sau cách nhau 3–4 tuần, và mũi cuối cùng phải chạm được mốc 16 tuần. Vaccine dại gần như luôn nằm ngoài chuỗi đó, thường tiêm từ 12 tuần trở đi tùy nhãn sản phẩm và quy định từng nơi. Con số ba hay bốn không phải chỗ đáng tranh cãi; chỗ đáng nhớ là mốc cuối, vì mũi cuối rơi sai chỗ thì cả chuỗi mất phần lớn ý nghĩa.
Nếu bạn ngồi cùng tôi ở dãy ghế nhựa trước phòng khám, bạn sẽ nghe ba thứ tiếng: quạt trần kêu tạch tạch, móng chó con cào đáy lồng, và tiếng người khám lật quyển sổ nhỏ. Câu hỏi đầu tiên không phải "nó nặng bao nhiêu" mà là "hôm nay nó được mấy tuần". Lần đầu tôi trả lời sai. Tôi nhớ mang máng nó hơn tháng, mà "hơn tháng" thì không ghi vào sổ được.
Lần sau tôi mang theo cuốn vở học sinh 96 trang, dán băng keo lên bìa, ghi ngày con chó sinh ra. Từ đó mọi thứ quy về tuần.
Lấy mốc 16 tuần rồi trừ ngược
Cách tôi được chỉ rất đơn giản: đừng đếm từ ngày bạn đón nó về, hãy đếm từ ngày nó sinh. Lấy mốc 16 tuần, trừ ngược lại từng 3–4 tuần, ra được ngày mũi đầu. Với con chó của tôi, phép trừ ra bốn dòng: khoảng 7 tuần, 10 tuần, 13 tuần, 16 tuần. Con khác ra ba dòng, ví dụ khi mũi đầu đã tiêm lúc 6 tuần ở chỗ cũ.
Chỗ này nhiều người hiểu lệch. Ba mũi không phải ba bệnh khác nhau. Một mũi vaccine lõi đã là mũi phối hợp nhiều bệnh. Việc nhắc lại ba bốn lần là để đánh trúng cái cửa sổ mà kháng thể từ sữa mẹ đã tụt xuống đủ thấp, còn con chó thì chưa kịp phơi nhiễm. Không ai biết chính xác ngày kháng thể mẹ tụt ở từng con: con uống nhiều sữa đầu thì tụt chậm, con uống ít thì tụt sớm. Nên người ta nhắc nhiều lần, để chắc chắn có một mũi rơi đúng lúc cửa sổ mở. Hiểu được chỗ đó thì bạn thôi thắc mắc vì sao tiêm rồi mà vẫn phải tiêm nữa.
Khoảng 6–8 tuần: mũi đầu
Nhiều con được tiêm mũi này khi còn nằm với mẹ, trước lúc về nhà. Nếu bạn đón chó về lúc 8 tuần mà nó chưa có mũi nào, việc cần làm nằm ngay trong tuần đó, không phải chờ "cho nó cứng cáp". Trước mũi này thường có tẩy giun; lịch tẩy giun và lịch tiêm khớp với nhau thế nào thì do người khám sắp, không phải do bạn đoán theo bài trên mạng.
Khoảng 10–12 tuần: mũi nhắc
Cách mũi đầu 3–4 tuần, sớm hơn thì không có ý nghĩa. Đây là mũi người nuôi hay để trễ nhất, vì con chó lúc này đã chạy nhảy, ăn khỏe, trông chẳng có gì phải tiêm. Đây cũng là tuần bạn nên hỏi trước về vaccine dại, vì phần lớn sản phẩm dại không dùng cho chó dưới 12 tuần.
Khoảng 13–16 tuần: mũi chốt
Mũi này phải chạm mốc 16 tuần. Có nơi chốt ở 15 tuần nếu trước đó đã đủ ba mũi; có nơi đẩy sang 16 tuần rưỡi. Vaccine dại thường tiêm từ 12 tuần, và ở nhiều địa phương mốc tiêm dại gắn với đăng ký quản lý chó, nên có nơi yêu cầu đủ ba tháng mới tiêm. Bạn ở khu vực nào thì hỏi trước ở đó, để khỏi phải tiêm hai lần trong cùng một tháng.
Sau mũi chốt, mũi kế tiếp thường rơi vào lúc chó được một năm. Đó là chuyện của năm sau, không phải chuyện của 16 tuần.
Giữa các mũi, mấy việc không nằm trong ống tiêm
Việc đầu tiên là cuốn sổ. Trong sổ ghi bốn cột: ngày, tuổi theo tuần, mũi gì, hẹn lần sau. Nghe thì thừa, cho tới lúc bạn đổi phòng khám hoặc đi vắng mấy tuần và không ai nhớ nổi mũi trước là mũi gì.
Việc thứ hai là tẩy giun. Chó con thường được tẩy từ rất sớm, nhắc lại vài lần trong giai đoạn trước 12 tuần rồi giãn dần. Con số cụ thể tùy cân nặng và tùy sản phẩm, nên đừng lấy số của con này áp cho con khác.
Việc thứ ba là chỗ ở của con chó. Nhiều người nghĩ cứ ở trong sân nhà là an toàn. Không hẳn. Mầm bệnh đường ruột ở chó con có thể nằm lại trong đất khá lâu, đặc biệt ở sân đất, chỗ râm mát quanh năm như kiểu sân miệt vườn. Nếu trước đó trong sân từng có chó bệnh, thì cái sân không mặc nhiên sạch chỉ vì nó là sân nhà.
Khoảng thời gian chờ
Trong suốt chuỗi mũi, nguyên tắc chung là không dắt chó con ra đường, không cho tiếp xúc chó lạ, kể cả chó hàng xóm hay chó đi ngang cổng. Đây là chỗ dễ va nhất, vì cửa sổ xã hội hóa của chó con đóng rất sớm, quanh 12–16 tuần. Chờ cho đủ mũi thì con chó đã qua mất giai đoạn quen với tiếng xe, tiếng người, tiếng trẻ con.
Tôi giải quyết bằng cách tách hai thứ ra. Cái cần tránh là nền đất, vũng nước, mũi chó lạ, đám đông chó. Cái không cần tránh là thế giới. Bế chó trên tay đi một vòng quanh xóm cho nó nghe tiếng xe. Mời người quen tới nhà, để nó gặp người lạ trong sân nhà mình. Cho nó chơi với con chó nhà đã tiêm đủ và đang khỏe. Nhốt kín trong bốn bức tường không phải cách an toàn hơn, nó chỉ đổi rủi ro nhiễm bệnh lấy rủi ro nhát người.
Mấy chỗ còn tùy
Nhãn sản phẩm khác nhau thì mốc dại khác nhau. Quy định địa phương khác nhau thì tuổi tiêm dại khác nhau. Chó về từ nơi đã tiêm một mũi thì không tiêm lại từ đầu, chỉ nối tiếp chuỗi. Tiêm trễ vài ngày thường cũng không phải làm lại từ đầu. Và nếu con chó đang có vấn đề sức khỏe, lịch tiêm là do người khám quyết định, không phải do bạn tự dời hay tự tiêm bù.
Cái cuốn vở 96 trang đó giờ vẫn nằm trong ngăn kéo. Tôi không còn nhớ nổi ngày nào, nhưng tôi nhớ tuần. Và nếu bạn đang giữ một con chó con trong lồng, chờ tới lượt khám, câu trả lời gọn nhất cho câu hỏi bạn sắp bị hỏi là: nó được mấy tuần.