Rào cao bao nhiêu để chó Phú Quốc không trèo ra? Mức tối thiểu để chặn một con trưởng thành khỏe mạnh là 1,8 m, an toàn hơn là 2 m, và phần đỉnh rào nên nghiêng vào trong chứ không đứng thẳng. Nhưng chiều cao chỉ bịt được một trong ba đường thoát. Con chó đi ra bằng chân rào, bằng cổng, và bằng một điểm bật nhảy mà bạn chưa để ý — thường là cái bồn nước, gốc xoài hay đống gạch trong sân. Nâng chiều cao mà để hở hai đường còn lại thì nó sẽ ra ở chỗ khác, và bạn lại nghĩ con này khó dạy.
Buổi sáng, tôi cầm ly cà phê đi một vòng dọc hàng rào trước khi gọi tên con chó. Bạn thử làm giống tôi. Cúi xuống chân trụ, bạn sẽ thấy một đống đất tơi bị hất vào phía sân, nhỏ bằng nắm tay. Ngước lên tầm ngực, trên mặt lưới có mấy vệt xước dọc, mờ, kiểu móng cào lên rồi trượt xuống. Cách mặt đất chừng bảy mươi phân, một thanh ngang bám bùn thành vệt, và trên mép thanh đó vương hai sợi lông vàng sậm.
Ba dấu vết ấy kể ba câu chuyện khác nhau, và bạn cần biết mình đang đọc câu chuyện nào trước khi đi mua thêm lưới.
Dấu vết trên hàng rào đọc được cả câu chuyện
Đất tơi, cỏ bị bật gốc ở chân rào: nó đào. Vệt xước dọc trên lưới ở tầm cao hơn đầu gối, móng trước cào: nó bám lưới và trèo. Lưới mắt cáo bị bung, mép dưới bị kéo cong lên: nó chui. Lông mắc ở mép cổng, hay khe cổng rộng hơn một gang tay: nó không trèo, nó chỉ đi qua chỗ bạn quên gài.
Có lần cả hàng rào còn nguyên mà con chó vẫn ở ngoài đường. Đường thoát lần đó là cái máng xối thấp, chỗ tôi chưa từng nhìn tới vì nó cao hơn tầm mắt. Từ đó tôi đọc dấu vết trước, rồi mới sửa.
1,8 m là mức tối thiểu, và phải đo từ chỗ con chó đứng
Chó Phú Quốc không lấy đà nhảy qua hàng rào như béc-giê. Nó bám. Bàn chân có màng, móng dài và khỏe, bản năng leo có sẵn. Nghĩa là lưới thép ô vuông đối với nó là một cái thang, còn thanh ngang là bậc. Đó là lý do con số chiều cao không bao giờ đứng một mình.
Mức để bạn dò theo:
- Dưới 1,2 m: gần như vô nghĩa với một con trưởng thành khỏe.
- 1,2 đến 1,5 m: giữ được, nhưng chỉ khi mặt rào trơn, không có điểm bám, không có thanh ngang và không có bệ đỡ.
- 1,8 m: mức tối thiểu tôi thấy yên tâm.
- 2 m, đỉnh nghiêng vào trong 30 đến 45 độ: dành cho con đã từng trèo ra ít nhất một lần.
Phần nghiêng nên dài 40 đến 60 cm. Đừng dùng mũ nhọn, kẽm gai hay dây thép có gai. Chó bị thương, và chính bạn cũng bị thương khi phải trèo vào gỡ nó ra.
Mặt rào trơn quan trọng ngang chiều cao
Hàng rào gỗ đóng đinh, trụ tròn trơn, tường xây láng thì khó bám. Lưới mắt cáo ô nhỏ dây to thì dễ bám. Nếu bạn đang có lưới ô vuông, căng thêm một tấm tôn hoặc ván phẳng ở nửa dưới, cao khoảng một mét, là giảm được rất nhiều.
Đo từ chỗ nó đứng, không phải từ mặt đất
Đây là chỗ nhiều người sai. Bồn nước cao 80 cm đặt sát hàng rào 2 m thì hàng rào thực tế chỉ còn 1,2 m. Gốc xoài, xe máy dựng sát tường, đống gạch, cái ghế nhựa, thùng rác có nắp — tất cả đều là bậc. Tôi đã phải kéo cái bồn nước ra xa rào, dù nó nặng, chỉ vì nó là con đường. Cành cây thấp sát rào cũng vậy, cắt hết phần dưới 2,5 m.
Chân rào: chỗ hầu như ai cũng quên
Cắm thử một xẻng xuống chân hàng rào xem đất thế nào. Đất vườn tơi, đất cát, đất vừa lên luống thì một con Phú Quốc đào qua trong một buổi sáng nếu nó đã chọn đúng chỗ. Đất sét cứng thì lâu hơn, nhưng vào mùa mưa thì mềm ra rất nhanh.
Ba cách chặn, chọn một:
- Đổ một dải bê tông dọc chân rào, sâu 30 đến 40 cm, rộng chừng 20 cm. Đắt, nhưng làm một lần.
- Chôn lưới thép gập hình chữ L: một chân chôn thẳng xuống 30 đến 40 cm, chân kia gập vào trong sân 40 đến 60 cm rồi phủ đất, sỏi hoặc cỏ lên. Con chó đào xuống, gặp lưới, không có đường đi tiếp.
- Xếp gạch block hoặc đá hộc kín dọc chân rào. Chỉ hiệu quả nếu kín thật, hở một khe là nó thử đúng khe đó.
Sân đã lát gạch hoặc đổ bê tông thì bỏ qua phần này.
Một điều ít ai nói: chó đào nhiều khi không phải để thoát. Trời nắng, nó tìm lớp đất mát bên dưới. Cho nó một hố đào riêng — đất tơi, có bóng râm, một góc sân — thường lại là cách giữ nó khỏi đào chân rào.
Cổng mới là đường thoát số một
Cổng là đường thoát số một, hơn cả trèo. Người giao hàng, đứa cháu chạy vào, cuộc gọi tới, cái điện thoại rung — chỉ cần một lần không gài là xong.
- Chốt nằm ngang tầm mũi chó thì nó mở được. Chó gạt chốt bằng mũi và chân trước, nhanh hơn bạn tưởng. Đưa chốt lên trên đầu con chó, hoặc dùng loại phải vừa ấn vừa xoay.
- Cổng phải tự đóng. Lò xo kéo, bản lề nghiêng. Nhưng lò xo yếu đi theo thời gian, và cổng chỉ khép hờ thì không tính là đóng.
- Cổng hai lớp: một cổng nhỏ làm khoang đệm phía trong, cổng chính phía ngoài. Người ngoài mở cổng ngoài thì con chó vẫn còn bị chặn ở cổng trong.
- Khe dưới cổng rộng hơn một gang tay thì phải bịt.
- Cổng mở vào trong an toàn hơn cổng mở ra ngoài, vì nó không bị xô bật khi có người đẩy.
Nếu hôm nay bạn chỉ làm được một việc, hãy làm việc này: cái cổng.
Ban công và cửa sổ của căn nhà phố
Lan can chung cư hay nhà phố thường cao 1,1 m, thấp hơn ngưỡng trèo của Phú Quốc, nhất là khi có chậu cây, máy giặt hay cái bàn đặt sát bên. Bịt bằng lưới hàn mắt nhỏ, căng trên khung, bắt vít vào tường chứ đừng buộc vào lan can. Lưới chống muỗi không chịu được sức nặng của con chó mười mấy ký. Cửa sổ hé cho gió cũng phải có lưới nếu khe hở rộng hơn một gang tay. Và dời chậu cây lớn ra khỏi lan can — nó vừa là bậc, vừa là thứ rơi xuống dưới.
Đừng lấy sợi xích làm hàng rào
Xích cố định không phải là hàng rào. Nó gây chấn thương cổ khi con chó giật, dây quấn trụ có thể siết, và con chó bị buộc thường căng thẳng hơn, sủa nhiều hơn, tìm cách thoát nhiều hơn. Nếu cần quản lý tạm khi có khách, dùng dây dắt và có người cầm. Còn lại, an toàn nên đến từ một khu vực kín: chuồng có nền và mái, một khoảng sân đã chặn đủ ba đường, hoặc cho chó vào trong nhà. Trong nhà là khu vực dễ kiểm soát nhất mà bạn đang có sẵn.
Nửa vấn đề còn lại không nằm ở hàng rào
Những hôm tôi bận, không cho ra ngoài, tối đó con chó đi dọc hàng rào như đang kiểm tra lại. Những hôm nó được chạy, được đánh hơi, được đào ở hố riêng, nó nằm ngủ ở bậc thềm. Không có gì bí ẩn: hàng rào là bài toán duy nhất trong sân, và một con chó còn năng lượng thì sẽ giải bài toán đó.
Cụ thể trong ngày: hai lần ra ngoài có dây dắt, một lần chạy hoặc đùa cho mệt, một trò đánh hơi như giấu thức ăn khô trong cỏ hay trong hộp giấy, một món nhai lâu. Phú Quốc làm việc bằng mũi, nên hãy cho nó việc.
Để chó ở ngoài sân một mình cả ngày trong cái sân không có gì làm, rồi thắc mắc vì sao nó đào và trèo, là đặt câu hỏi sai.
Khi bạn thuê nhà và chỉ có cái sân ba mét
Sân thuê ba nhân bốn mét, chủ nhà không cho đổ bê tông. Đây là lúc phải thành thật: không có cách nào để một con Phú Quốc 15 đến 20 kg sống cả ngày trong 12 mét vuông mà không tìm đường ra. Chọn một khu vực nhỏ nhưng kín cả ba đường — trong nhà có lưới cửa sổ, nền lát không đào được, cửa có chốt trên cao — rồi bù bằng thời gian ra ngoài mỗi ngày. Một cái sân 50 m mà chỗ nào cũng hở thì tệ hơn một cái sân 3 m kín. Và nếu bạn chưa chắc, đừng để chó ở ngoài sân khi không có người.
Mỗi tháng đi một vòng, mười phút
Lắc từng trụ xem có lung lay. Kiểm tra mép dưới lưới xem có chỗ nào bị kéo cong. Đóng thử cổng xem lò xo còn kéo hết. Nhìn quanh xem có gì mới được đặt sát rào: bồn nước mới, đống củi, cái xe. Chó lớn lên, cây lớn lên, hàng xóm xây thêm. Hàng rào không phải thứ làm một lần rồi quên.
Con chó trèo ra không phải để thách thức bạn. Nó nhìn hàng rào và thấy một bài toán có lời giải, rồi nó giải. Khi bạn bịt chân rào, đưa chốt cổng lên cao, dời cái bồn nước đi và cho nó chạy đủ mỗi ngày, cái bạn thấy không hẳn là một con chó ngoan hơn. Chỉ là nó hết đường, và hết lý do để tìm đường.