Chiều cao cần chặn không phải chiều cao của chậu cây, mà là tầm với thật của con chó: mức cao nhất nó chạm tới khi đứng hai chân sau, cộng với mọi thứ nó trèo lên được. Với chó nhỏ như Phốc sóc hay Poodle, con số đó thường rơi vào khoảng 60–90cm tính từ mặt nền; chó tầm trung như Corgi, Pug quanh 1m; còn chó lớn như Golden, Lab thì mũi đã chạm 1,3–1,6m, chưa tính cú nhảy. Trong nhà ống, hai chỗ cần soi kỹ nhất là mặt sân trước và mặt ban công, vì đó là nơi con chó hay ở một mình nhất. Cách xử lý vì thế không nằm ở việc đổi sang loại cây an toàn hơn, mà ở việc sắp lại mặt bằng: đo tầm với, dời chậu ra khỏi vùng với tới, rào lại, che mặt đất, và đưa cho con chó thứ khác để gặm.
Đo con chó trước, đừng đo cái cây
Bạn cầm một miếng thịt luộc nhỏ, tôi cầm viên phấn. Thả con chó xuống nền sân cho nó đứng bằng hai chân sau, rồi đưa miếng thịt cao dần ngang mũi nó. Con chó sẽ ngẩng lên, hai chân trước chới với, tới một độ cao nào đó thì nó bắt đầu nhón hoặc nhảy. Vạch phấn tôi kẻ lên tường ở đúng điểm mũi nó chạm cao nhất trong lúc hai bàn chân sau vẫn còn trên nền — đó là con số thật, không phải con số bạn đoán.
Làm lại một lần nữa vào buổi tối cùng ngày, lúc nó đói và tỉnh, vì chó mệt thì với thấp hơn. Bạn sẽ thấy chênh nhau vài phân, và nên lấy con số cao hơn.
Con số đó gần như luôn nhỏ hơn tầm với thực tế, vì chó không chỉ với — nó trèo. Bạn liếc quanh sân xem có gì làm bàn đạp: cái ghế nhựa thấp ai đó quên cất, nắp bồn nước, bờ tường 40–50cm, bệ cục nóng điều hòa ngoài ban công, thùng xốp trồng rau, và chính cái chậu lớn đặt dưới nền. Một con chó tầm trung đặt được hai chân trước lên thành chậu cao 40cm thì phần còn lại chỉ là đẩy người lên. Cộng chiều cao bàn đạp vào vạch phấn, bạn mới ra được độ cao cần chặn.
Sân trước và ban công: hai chỗ dễ sập nhất
Nhà ống hẹp, sân trước thường chỉ sâu chừng 1,5–2m, và đó là chỗ để chậu cảnh, xe máy, và con chó. Ban công tầng trên thì có máy giặt, bồn nước, mấy chậu húng tía tô. Cả hai chỗ có chung một điểm: bạn không ở đó. Sáng đi làm, bạn thả chó ra sân hoặc cho nó lên ban công rồi đóng cửa lại. Chiều về, đất vung vãi, chậu xô lệch, có khi cả nắm hạt phân tan chậm trong chậu biến mất.
Tôi từng nghĩ cái cây là thủ phạm. Không phải. Con chó nhai lá chủ yếu vì chán, còn thứ nó thật sự ăn vào người thường là đất trộn và mấy hạt phân bón nhìn như hạt đậu. Mùa mưa đất mềm, nó bới càng dễ, nên thứ tự ưu tiên của tôi là che mặt chậu trước, rồi mới tính chuyện dời cây.
Che mặt đất
Cách gọn nhất là cắt một miếng lưới nhựa vừa miệng chậu rồi chèn mép xuống dưới vành, để nước vẫn thoát mà móng chân không bới được. Hoặc rải một lớp đá lớn — phải to hơn miệng con chó, vì đá vừa miệng thì nó tha đi chơi và mặt đất lại lộ ra. Miễn là không còn khoảng đất tơi nào và không còn hạt phân nào lộ thiên.
Rào thật hơn là dọa
Ba lựa chọn, xếp theo độ chắc: cửa chắn em bé ở cửa bếp hoặc chân cầu thang; một hàng rào thấp quanh luống cây bằng lưới mắt cáo với cọc tre; hoặc cấm hẳn một khu. Ở nhà tôi, ban công giờ là khu cấm — cửa ban công đóng, chậu dồn hết ra đó, con chó ở trong nhà. Nghe cực đoan, nhưng nó hiệu quả hơn mọi lần tôi đứng quát "không được" qua khung cửa.
Về chiều cao, 40cm là đủ với chó nhỏ, chó lớn cần 80–100cm trở lên. Nhưng phải nói thẳng: con chó thật sự muốn qua thì rào nào cũng chỉ là gợi ý. Cửa vẫn là thứ chắc ăn nhất.
Treo lên không tự động là xong
Chậu treo và kệ tường chỉ giải quyết được vấn đề nếu cái móc được bắt chắc. Móc dán hoặc bắt vào trần thạch cao mỏng thì cái chậu nhẹ bị kéo xuống, đất và mảnh chậu rơi xuống đầu con chó — bạn vừa đổi một vấn đề lấy một vấn đề khác. Và độ cao treo phải tính từ mặt cao nhất con chó đứng được, không phải từ mặt nền. Cái chậu cách nền 1,5m vẫn nằm trong tầm với của con chó đứng trên nắp bồn nước.
Mấy cách chỉ có tác dụng tạm
Xịt đắng — nước chanh, ớt, hay loại pha sẵn — làm con chó nhăn mặt vài ngày đầu. Sau mỗi lần tưới cây hoặc sau mưa, lớp đó trôi hết và bạn phải xịt lại. Nhiều con ăn quen vị rồi thì kệ luôn. Với tôi, xịt đắng là lớp phủ thêm, không phải hàng rào.
Còn dọa thì gần như vô nghĩa vào lúc bạn đi vắng. Con chó không nhai cây vì nó không biết luật; nó nhai vì răng ngứa, vì buồn, vì không có gì làm trong sáu tiếng đồng hồ.
Cái cây chỉ là chỗ trút
Chó con ba, bốn tháng đang mọc răng thì gặm là nhu cầu, không phải tật, và cùng lúc đó nó vẫn cần ngủ rất nhiều. Chó trưởng thành thì cần vận động thật: chia hai lần đi bộ mỗi ngày, tổng chừng 30–60 phút tùy giống và tùy thời tiết. Thiếu chỗ tiêu hao năng lượng, mặt bằng có kín cỡ nào cũng bị cạy.
Song song đó phải có thứ được phép gặm: đồ gặm dai, xương gặm ăn được, bóng cao su nhồi thức ăn, vài món rồi luân phiên cất bớt đi. Món được phép gặm phải nằm cùng khu với con chó, thay vì nhốt nó trong sân với đúng một chậu cây.
Khi con chó đã ăn rồi
Sắp lại nhà là chuyện phòng. Nếu bạn phát hiện nó đã nhai hoặc nuốt phải lá, củ, đất trộn hay mấy hạt phân, đó là chuyện khác: giữ lại phần cây còn sót, nhãn túi phân nếu có, rồi gọi bác sĩ thú y và nói rõ con chó nặng bao nhiêu, ăn khoảng bao nhiêu, cách đây bao lâu. Đừng tự móc họng hay tự gây nôn, và đừng chờ xem có triệu chứng hay không mới gọi. Không có cách sắp xếp nào thay thế được việc đó.
Một lượt đi quanh sân
Bạn ra sân, đứng ở chỗ con chó hay nằm, và nhìn lại mặt bằng theo đúng thứ tự: vạch phấn trên tường cách nền bao nhiêu; cái gì làm bàn đạp; chậu nào nằm dưới vạch đó; cửa nào đóng được; miệng chậu nào còn lộ đất. Rồi làm ba việc, thứ tự nào cũng được: dời hoặc treo chậu lên quá tầm với, chèn lưới hoặc đá lên mặt chậu, và đặt món gặm thật vào đúng chỗ con chó hay nằm.
Cả ba việc đó cộng lại chưa tới một buổi chiều. Nhưng nếu bạn chỉ làm một việc, hãy làm việc đo trước — vì mọi thứ còn lại đều phụ thuộc vào con số trên mảng tường đó.